پس از پیروزی انقلاب اسلامی فعالیت‌های قرآنی رشد چشمگیری داشته است، اما با وجود تلاش‌های بسیار مسئولان، فعالیت‌های قرآنی در مدارس نیاز به بازبینی و آسیب‌شناسی دارد، بنابراین اگر مباحث آموزش قرآن را مورد ارزیابی قرار دهیم به این نکته می‌رسیم که یکی از مهم‌ترین مشکلاتی که با آن روبه‌رو هستیم مقطعی بودن آموزش‌هاست. البته در سال‌های اخیر با تصویب برنامه‌ها و اسناد گوناگون در وزارت آموزش و پرورش گامی در جهت ارتقای فعالیت‌های قرآنی برداشته شده است که نتیجه گرفتن از این طرح‌ها نیازمند صرف هزینه و زمان بیشتری است.
باید توجه داشت که هرچند تاکنون آموزش‌های قرآنی در کشور نسبت به سال‌های دهه اول پیروی انقلاب اسلامی رونق گرفته اما این آمورش‌ها بیشتر به صورت سنتی پیش رفته، به همین دلیل نتایج قابل قبولی از آموزش‌های قرآنی حاصل نشده است چرا که سازمان‌های متولی به ویژه مسئولان وزارت آموزش و پرورش این اهداف را به صورت آکادمیک دنبال نکرده‌اند، در صورتی که این نهاد تأثیرگذار با توجه به فراوانی مخاطب اعم از معلمان، دانش‌آموزان و اولیای آنها می‌تواند با اجرایی کردن آموزش همگانی قرآن کریم به طور منظم و در سراسر کشور، نقش کلیدی و مهمی در آموزش قرآن کریم داشته باشد. علاوه بر این، باید توجه داشت که آموزش و پرورش سازمانی است که می‌تواند بخش عمده‌ای از منویات مقام معظم رهبری در حوزه آموزش قرآن کریم را محقق سازد و سطح آموزش عمومی قرآن را در جامعه به نقطه مطلوب برساند.
محمد بنیادی مشاور قرآنی وزیر آموزش و پرورش که عهده‌دار برنامه‌ریزی و مدیریت امور قرآنی وزارت آموزش و پرورش بوده است، رسیدن به نقطه مطلوب در امور قرآنی را نیازمند همکاری تمامی فعالان قرآنی و دلسوزان نظام می‌داند و معتقد است که با سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری، اهداف سند تحول بنیادین و همچنین سند برنامه درسی ملی فعالیت‌های قرآنی در وزارت آموزش و پرورش هدفمند شده است، اما برای ارتقای سواد قرآنی و رسیدن به مطالبات رهبری باید تمامی ارگان‌ها با آموزش و پرورش که یکی از مهم‌ترین نهادهای تأثیرگذار در نهادینه کردن فرهنگ قرآنی است، همکاری کنند تا بتوانیم با تربیت قرآنی دانش‌آموزان گامی به سوی داشتن جامعه‌ای سراسر قرآنی برداریم.
بر همین اساس به بهانه پایان دوره تصدی محمد بنیادی در اداره‌کل قرآن، عترت و نماز وزارت آموزش و پرورش، با این فعال قرآنی به گفت‌وگو نشستیم تا از برنامه‌ها و فعالیت‌هایی که در مدت سه سال مدیریت در امور قرآنی این وزارتخانه داشته است، مطلع شویم.
تهیه نخستین بانک اطلاعاتی وزارت آموزش و پرورش در حوزه قرآن
آقای بنیادی در مدت مدیریت امور قرآنی در وزارت آموزش و پرورش چه برنامه‌هایی را طراحی و اجرایی کردید؟
با توجه به اینکه وزارت آموزش و پرورش حوزه گسترده‌ای است، زمانی که من وارد حوزه ستادی با عنوان مدیرکل و مشاور قرآنی وزیر آموزش و پرورش دولت دهم شدم، تمامی برنامه‌های قرآنی در مدارس پس از پیروزی انقلاب اسلامی را بررسی کردم تا اهمیت و کیفیت طرح‌ها و استقبال دانش‌آموزان از آنها را مورد ارزیابی قرار دهم، برای بهتر نتیجه گرفتن از این ارزیابی‌ها سه اتاق فکر با حضور اساتید برجسته کشور و دست‌اندرکاران حوزه قرآن، نماز و عترت تشکیل دادیم که وظیفه آنها فکر و بررسی برنامه‌های جدید و اجرای به موقع مأموریت‌های محوله بود.
در همین راستا بود که در بخش قرآن به طرح ملی حفظ قرآن که یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های آموزش و پرورش است، رسیدیم. پیاده کردن این طرح کار بسیار سخت و سنگینی بود، اما با توکل به خدا و یاری همکاران این طرح به خوبی اجرا شد. همچنین برای ارتقای فعالیت‌های قرآنی در این بخش سایت قرآن مدیا راه‌اندازی شد تا بتوانیم با شناسایی دانش‌آموزان قرآنی برنامه‌ریزی‌هایی متناسب با ظرفیت استان‌ها داشته باشیم که هماکنون با تلاش همکاران، این سایت نزدیک به 4 میلیون نفر عضو ثابت دارد.
4 میلیون دانش‌آموز در طرح ملی حفظ شرکت کردند/پیشروی این طرح نیازمند اهتمام مسئولان است
در سال 90 نیز که طرح ملی حفظ قرآن به طور رسمی آغاز شد، حدود 4 میلیون دانش‌آموز در این طرح شرکت کردند که از این تعداد یک میلیون و 500 هزار نفر در حفظ نیم‌جزء تا حفظ کل قرآن کریم حائز رتبه شدند، بدین ترتیب نخستین بانک اطلاعاتی وزارت آموزش و پرورش در حوزه قرآن در کشور و به نظر من در جهان اسلام ایجاد شد، از طریق این بانک اطلاعاتی می‌توان تعداد قرآن‌آموزان هر شهر و منطقه را شناسایی کرد که این امر در تربیت و پرورش استعدادهای قرآنی کشور می‌تواند نقش قابل توجهی داشته باشد.
طرح ملی حفظ قرآن، طرح بزرگی است که امیدواریم امسال نیز این طرح ادامه یابد، اگر چه بودجه کافی در اختیار آموزش و پرورش قرار نگرفت و تنها 38 میلیارد تومان آن هم در چند نوبت داده شد، اما ما توانستیم این طرح را به بهترین شکل اجرایی کنیم. علاوه بر این، برنامه مالی و مادی را نیز برای استان‌ها ابلاغ کردیم که ادامه روند خوب این طرح نیازمند اهتمام مسئولان در پیگیری آن است.
فعالیت 2300 مدرسه قرآنی در کشور
دومین فعالیتی که در بخش قرآن عملی شد، طرح مدارس قرآنی بود. در این مدت 10 هزار مدرسه قرآنی تأسیس شد که در این مدارس 5 هزار فعال قرآنی جذب و برای تدریس قرآن آماده شدند، چرا که یکی از مأموریت‌های کمیسیون آموزش عمومی قرآن این است که برای تمامی اقشار مردم به غیر از دانش‌آموزان مکان‌‌هایی جهت ارتقای سطح دانش قرآنی مهیا کند. به این ترتیب مدارس قرآن در دو حوزه فوق برنامه برای مردم و برنامه‌ای برای دانش‌آموزان فعالیت خود را به منظور ارتقای سواد قرآنی آغاز کردند که البته سال گذشته یک هزار و 300 مدرسه قرآنی به صورت برنامه‌ای فعالیت می‌کردند، اما اکنون با توجه به استقبال مردم از این مدارس نزدیک به 2 هزار و 300 مؤسسه برای اخذ مجوز مدارس قرآنی در نوبت هستند که مجوز این مدارس به احتمال زیاد تا دو ماه آینده صادر خواهد شد.
تربیت نیروی انسانی، آموزش ضمن خدمت و همچنین تصویب و اجرایی شدن قانون تأسیس مدارس قرآنی فعالیت‌هایی است که در مدت حضورم در وزارت آموزش و پرورش به عنوان مشاور قرآنی عملیاتی شد که البته باید توجه داشت که هیچ‌گونه مانعی برای ادامه روند و گسترش امور قرآنی در وزارت آموزش و پرورش وجود ندارد و تنها چیزی که می‌تواند باعث بروز مشکل شود کمبود اعتبار و عدم اهتمام مجموعه آموزش و پرورش به ادامه این امر خطیر است که امیدوارم مسئولان چنین تصمیمی نگیرند، چرا که تحقق و ارتقای امور قرآنی در مدارس مطالبه مقام معظم رهبری است. در نتیجه به اقتضای عدالت آموزشی باید بسترهای مناسبی برای سلایق مختلف ایجاد کرد تا افراد به درستی از مبانی قرآنی بهره‌مند شوند.
برای ایجاد شور قرآنی مسابقات قرآن مدارس را هدفمند برگزار کردیم/شناسایی 25 هزار دانش‌آموز مداح
در کنار این فعالیت‌ها، مسابقات قرآنی از سال‌های گذشته به صورت متفرق برگزار می‌شد، اما ما با برنامه‌ریزی این مسابقات را تجمیع و هدفمند کردیم تا از این طریق موجی قرآنی در مدارس ایجاد کنیم.
در بخش عترت نیز حدود 25 هزار دانش‌آموز مداح شناسایی کردیم که از این تعداد 600 نفر برگزیده شدند و در استان فارس در قالب جشنواره‌ای به صورت تخصصی‌تر آموزش دیدند که امسال نیز دومین سال این جشنواره برگزار خواهد شد.
تهیه نخستین مجموعه «مناسب‌های ولایی» در آموزش و پرورش
پس از بررسی‌هایی که در وزارت آموزش و پرورش صورت گرفت، متوجه شدیم که بحث عترت در مدارس بیش از سایر مباحث مورد غفلت قرار گرفته است. به همین دلیل با همکاری اساتید و کارشناسان حوزه و دانشگاه مجموعه‌ای با نام «مناسبت‌های ولایی» تهیه و تدوین شد. بر همین اساس می‌توان گفت که وزارت آموزش و پرورش نخستین وزارتخانه‌ای است که مناسب‌های مذهبی را جمع‌آوری کرد و اکنون نیز این مجموعه در اختیار شورای عالی آموزش و پرورش قرار گرفته است که اگر این مجموعه نیز به قانون تبدیل شود، تأثیرات بسیاری در ارتقای فرهنگ قرآنی کشور خواهد داشت.
سند توسعه فعالیت‌های اقامه نماز کشور تدوین شد
همچنین نخستین سند پس از سند تحول بنیادین در وزارت آموزش و پرورش در بخش نماز توسط وزارت آموزش و پرورش تدوین شد که برای تحقق این امر 6 سال کار تحقیقاتی صورت گرفته بود و حدود یک سال نیز در اداره کل آموزش و پرورش و یک سال هم در شورای عالی آموزش و پرورش بندهای آن بررسی می‌شد تا اینکه به امضای ریاست جمهوری و وزیر آموزش و پرورش وقت رسید.
هماکنون این سند به عنوان سند توسعه فعالیت‌های اقامه نماز کشور محسوب می‌شود و مجری مکلف به اجرای این قانون است. البته قانونمند کردن این سند را می‌توان یکی از بزرگ‌ترین فعالیت‌ها در راستای استفاده از خرد جمعی برای پیشرفت در امور قرآنی دانست که امیدواریم توسعه و ترویج این اسناد همان‌طور که در بخش قرآن و نماز فعال شده است، در بخش عترت نیز به زودی به تصویب برسد تا شاهد رونق گرفتن هر چه بیشتر امور قرآنی در کشور باشیم.
آموزش‌های قرآنی نیاز به بازنگری دارد
در دوره مدیریت خود برنامه و هدفی بود که نتوانسته باشید اجرایی کنید؟
در طول این مدت باید برای فرهنگیان و خانواده‌ها طرحی اجرا می‌شد که قرآن در خانه پاسخگوی جامعه باشد و برای آموزگاران نیز به صورت الزامی در رابطه با آموزش قرآن برنامه‌ریزی‌هایی صورت گیرد تا منجر به تدبر و تفسیر قرآن شود که البته برای تحقق این امر طرح‌هایی نیز داشتم که فرصت اجرایی شدن نبود.
یکی دیگر از مواردی که تحقق آن باعث ارتقا سطح کیفی آموزش قرآن کریم می‌شود، تصویب و ابلاغ هرچه سریع‌تر وضعیت هیئت‌های مذهبی در مدارس است که هنوز در شورای عالی آموزش و پرورش مانده است. امیدوارم تصویب این طرح زودتر در دستور کار قرار گرفته و ابلاغ شود. همچنین باید توجه داشت که ایران ام‌القرای جهان اسلام است بنابراین رسیدن به جایگاه مطلوب قرآنی نیاز به بازنگری در نحوه آموزش‌های قرآن در مدارس و سایر مؤسسات دارد.
تألیف کتاب‌های سه سال اول پایه تحصیلی مدارس قرآنی
تغییرات کتاب‌های درسی قرآن در دوره مدیریت شما آغاز شد، این تغییرات با چه اهداف و رویکردی صورت گرفت و ادامه روند این امر تا چه اندازه لازم است؟
پس از تأسیس مدارس قرآنی نیاز به کتاب‌های تخصصی ما را بر آن داشت تا کتاب‌های متناسب با نیاز دانش‌آموزان این مدارس تدوین کنیم، بنابراین تاکنون برای سه سال اول پایه تحصیلی کتاب‌های قرآنی تهیه شد و در اختیار دانش‌آموزان قرار گرفت، این کتاب‌ها نواقصی هم دارند که پس از تحلیل و بررسی این مشکلات نیز برطرف می‌شود و در سال‌های آینده جامع‌ترین کتاب‌ها در اختیار قرآن‌آموزان قرار می‌گیرد.
همچنین کتاب‌های سه سال دوم دوره تحصیلی نیز در حال طراحی و تدوین است که سال آینده این طرح برای مقاطع تحصیلی متوسطه اول و متوسطه دوم نیز اجرایی می‌شود، چرا که لازمه یک آموزش و پرورش پویا و موفق تغییر کتاب‌های درسی بر اساس پیشرفت و مبانی جدید است، بنابراین با توجه به تحولات منطقه و جهان بهترین کتاب، کتابی است که متناسب با نیاز افراد بوده و مخاطب را جذب کند که برای تحقق این امر ما در آموزش و پرورش کار را به دست افراد خبره سپردیم تا اهداف را متناسب با اسناد بالادستی دنبال کنند.
مهارت‌های عمومی در مدارس تدریس می‌شوند/ مدارس قرآنی برای ارتقای دانش قرآنی هستند
با توجه به خلأهای موجود و اهمیت ارتقای مبانی قرآنی در کشور به ویژه در مدارس و در بین نوجوانان بهتر نبود در کتاب‌های قرآنی مدارس معمولی نیز به مضامین قرآنی توجه بیشتری می‌شد؟
مدارس قرآنی مدارس ویژه‌ای هستند و تمامی اهتمام ما بر این بود که بتوانیم این مدارس را در سطح جامعه گسترش دهیم. این مدارس در تمامی سطوح و حالت‌ها باید رنگ و بوی قرآنی داشته باشند و تفکر و معارف قرآنی را ترویج دهند. در این مدارس منابع و محتوای خاصی که بیشتر به مباحث قرآنی توجه دارد، تدریس می‌شود. در واقع تأسیس این مدارس بستری برای توجه بیشتر به قرآن بود تا افراد که علاقه به تربیت قرآنی فرزندانشان داشتند بتوانند فرزندان خود را در مدارس قرآنی ثبت‌نام کنند.
علاوه بر این، در مدارس معمولی بنا بر عدالت آموزشی باید حداقل‌ها رعایت شود، بنابراین برای گسترش امور قرآنی مدارس قرآنی راه‌اندازی شدند تا افرادی که تمایل به کسب دانش قرآنی بیشتری دارند بتوانند از این موقعیت استفاده کنند.
اهداف مندرج در کمیسیون آموزش عمومی قرآن کار فردی و سلیقه‌ای نیست
درباره اهداف هشت‌گانه آموزش قرآن در آموزش و پرورش بفرمایید. چرا تصویب و اجرایی شدن این اهداف تا این حد به طول انجامید؟
ما اهداف هشت‌گانه آموزش عمومی قرآن را به شورای توسعه تحویل دادیم اما متأسفانه بررسی و تصویب این اهداف در شورای توسعه به طول انجامید. پس از تصویب، اهداف مد نظر به عنوان قانون به کمیسیون آموزش عمومی ابلاغ شد. ابلاغ این اهداف یعنی اینکه کمیسیون و اعضای آن موظف هستند که برای تحقق تمامی اجزای این اهداف برنامه‌ریزی کنند، در نتیجه تمامی ارگان و سازمان‌ها مکلف می‌شوند این اهداف را مبنای فعالیت‌های خود قرار دهند. بنابراین پس از تصویب، اهداف به کارگروه ابلاغ شد تا به عنوان شیوه‌نامه واحد در دستور کار تمامی نهادهای و ادارات آموزش و پرورش استان‌های کشور قرار گیرد که امیدوارم به زودی این اهداف در سراسر کشور اجرایی شده و با نظارت‌های مسئولان شاهد بازدهی خوب آنها در جامعه باشیم.
علاوه بر این نباید فراموش کرد که اهداف مندرج در کمیسیون آموزش عمومی قرآن کار فردی و سلیقه‌ای نیست، چرا که کمیسیون از طریق کارگروه آموزش، اساتید نخبه را گردهم آورده تا اهدافی که در شورای توسعه به تصویب می‌رسند را دنبال کنند.
اگر شما می‌خواستید نمره‌ای به فعالیت‌های خود در آموزش و پروش دهید، چه نمره‌ای می‌دادید؟
در این مدتی که من مسئولیت امور قرآنی در وزارت آموزش و پرورش را داشتم، با همه وجود برای اداره کردن امور قرآنی در مدارس تلاش کردم، یعنی واقعاً خودم را وقف فعالیت‌های قرآنی کردم تا روند فعالیت‌ها و طرح‌های قرآنی را پیگیری کنم، فکر می‌کنم همین موضوعات کافی است که به یک نفر نمره 20 تعلق گیرد، اما من اگر بخواهم به عملکرد خودم نمره 20 بدهم، خودخواهی محسوب می‌شود، در هر صورت من از فعالیت‌هایی که در این مدت انجام دادم راضی هستم، به طوری که می‌توانم ادعا کنم که در این مدت به اندازه 64 سال فعالیت و تلاش کردم.
سه سند بزرگ نماز توسط آقای احمدی‌نژاد رئیس جمهور وقت و همچنین حجت‌الاسلام محسن قرائتی رئیس ستاد اقامه نماز در استان لرستان رونمایی شد، در کنار این امور، اجرای طرح ملی حفظ که مطالبه مقام معظم رهبری بود فعالیت‌های قابل توجهی بودند که برای به ثمر رسیدن آنها زمان و زحمات بسیاری صرف شد.
در انتها اگر صحبتی دارید، بفرمایید.
خودم را خادم قرآن می‌دانم و تا جان در بدن دارم در خدمت قرآن هستم، «فَأَیْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ»، من هیچ چیزی جز خوبی ندیدم و از همکاران و دوستان سپاسگزارم و همواره در هر جا که باشم برای ارتقای فعالیت‌های قرآنی تلاش می‌کنم، چرا که فعالیت‌های قرآنی هماکنون در جایگاه خوبی قرار ندارد و برای تحقق منویات مقام معظم رهبری باید از همه ظرفیت‌ها استفاده کرد.
: farsnews