سالانه افراد بى شمارى در سراسر جهان به بيمارى حاد كليه مبتلا مى شوند. اما هنوز اكثر مردم چيزى درباره اين بيمارى – كه تا زمانى كه خيلى پيشرفته مى شود و خودش را نشان مى دهد – نمى دانند. همانند بيمارى قلبى، بيمارى كليوى نيز يكى از مشكلات خاموشى سلامتى است كه هيچ علائم يا نشانه اى در مراحل اوليه از خود بروز نمى دهد.
کليه‌ها علاوه بر تنظيم آب و املاح بدن، وظيفه توليد هورمون اصلي خونساز بدن (اريتروپوئتين) را هم بر‌عهده دارند. يكي ديگر از وظايف كليه، دفع سموم بدن با آب به صورت ادرار است. از آنجا که سلامت کليه ارتباط محکمي با عملکرد صحيح ديگر اعضاي بدن از جمله کبد، قلب، چشم و مغز دارد، مراقبت از اين عضو اهميت بيشتري پيدا مي‌کند. پرهيز از مصرف برخي موادغذايي مضر، نوشيدن مايعات كافي و در کل تغي
ير شيوه زندگي، نه تنها عملکرد کليه‌ها را بهبود مي‌بخشد بلکه بر ديگر اعضاي بدن نيز تاثير مثبتي دارد.
يکي از ارکان حفظ سلامت انسان، محافظت از كليه در برابر آسيب‌هاست. بيماري‌هاي کليوي در مراحل اوليه، کاملا بي‌علامت هستند و ممكن است قبل از ايجاد هرگونه شکايت باعث تخريب قسمت عمده‌اي از فعاليت و عملکرد کليه شود. تنها راه اطلاع از ابتلا به بيماري‌هاي کليوي در مراحل ابتدايي، انجام آزمايش‌هاي خون و ادرار است. ابتلا به بيماري مزمن كليوي شيوع بالايي دارد و طبق آمار ارائه‌شده از هر 8 نفر يك نفر به بيماري مزمن كليه مبتلا هستند. تغيير در تعداد دفعات ادرار يا حجم ادرار در شبانه‌روز، شب‌ادراري، تغيير رنگ ادرار، ورم صورت يا ورم پاها و درد يا سوزش حين دفع ادرار، بي‌اشتهايي (سوءتغذيه)، كاهش وزن بيش‌ازحد، تهوع و استفراغ، تنگي نفس و كم‌خوني از علايم ابتلا به بيماري كليوي است. در صورت وجود هر يك از آنها حتما بايد به پزشک مراجعه کرد تا آزمايش‌هاي لازم را برايتان تجويز كند.
در
واقع بيمارى زمانى نمود پيدا مى كند كه عملكرد كليه كاهش پيدا مى كند و يا متوقف شود. به همين دليل است كه پزشكان سعى دارند با آگاه كردن مردم درباره اين بيمارى و روند آن شانس خود را براى جلوگيرى از عدم عملكرد كليه و نهايتاً مرگ افراد افزايش دهند.
كليه هاى سالم با توليد ادرار، خون بدن را از فضولات و مواد سمى پاك مى كنند. آن ها ميزان «فلويد» بدن را تنظيم مى كنند و احتياج به موادغذايى مثل سديم، كلسيم، پتاسيم و فسفر دارند. علاوه بر اين كليه هاى بدن هورمون هايى ترشح مى كنند كه باعث تنظيم فشارخون، ساخت سلول هاى خونى قرمز رنگ و مستحكم شدن استخوان ها مى شود. اكثر كليه ها عملكرد خوب و درستى دارند، اما گاهى اوقات كليه ها توانايى خود را در خارج كردن «فضولات و فلويدها» از دست مى دهد كه باعث مى شود ميزان اين مواد خطرناك در بدن افزايش پيدا كند. چنانچه اين موضوع معالجه نشود، ساخت مواد سمى، فلويد اضافى و ميزان مواد معدنى خطرناك در بدن باعث مرگ مى شود.
نوع تغذيه، انجام فعاليت‌هاي ورزشي و مصرف داروها نقش موثري در بهبود عملكرد كليه و سالم‌ماندن آن دارد. چاقي شکمي يکي از موارد مهمي است که باعث مي‌شود تا افراد دچار نارسايي کليه شوند ولي مي‌توان با تغذيه صحيح از آن پيشگيري کرد. به گفته متخصصان تغذيه، مصرف موادغذايي پرپروتئين، روغن حيواني و لبنيات پرچرب باعث ابتلا به بيماري‌هاي كليوي مي‌شود. بنابراين توصيه مي‌شود مصرف گوشت قرمز را كاهش دهيد و روزانه كمتر از 3 تا 5/3 گرم نمك مصرف كنيد و دوغ و پنيرهايي كه نمك كمتري دارند، بخوريد. رژيم‌هاي غذايي پرنمک، باعث بالارفتن فشارخون و آسيب كليه مي‌شود. اگرچه نبايد مصرف لبنيات از برنامه غذايي حذف يا محدود شود اما بهتر است نوع كم‌چرب آن را انتخاب و مصرف كرد. توصيه مي‌شود، روغن‌هاي جامد را حذف و از روغ
ن زيتون در تهيه غذاها استفاده كنيد. نوشيدن حداقل 8 ليوان آب، باعث سالم‌ماندن كليه‌ها مي‌شود. در برنامه غذايي خود حتما ميوه و سبزي را بگنجانيد و در طول روز 3 تا 4 عدد ميوه بخوريد.
1) بيما
رى كليوى حاد: وقتى كه ناگهان كار كليه ها متوقف مى شود.
2) بيمارى كليوى مزمن (كهنه): در
اين نوع رشد اين پروسه و روند بيمارى در طى چند ماه يا حتى چند سال طول مى كشد و چنانچه درمان نشود، مى تواند باعث از كار افتادن يك كليه يا هر دوى آن ها شود.
نشانه ها و علائم هر نوع بيمارى بستگى به شدت آن دارد. بيمارى نوع اول اغلب پس از يك عمل جراحى پيچيده يا يك ضربه يا آسيب جدى رخ مى دهد كه علائم آن مثل جمع شدن فلويد، خونريزى داخلى، سرگيجه و حالت كما به طور يك دفعه و ناگهانى خودشان را بروز مى دهند كه خوشبختانه در بسيارى از بيماران با درمان مناسب كليه ها به وضعيت طبيعى يا نزديك به آن بازمى گردند.
بيماران مبتلا به بيمارى كليوى مزمن، معمول
اً با كاهش دائمى عملكرد كليه ها مواجه مى شوند كه بيمارى فشار خون و ديابت از رايج ترين دلايل آن است.
درحقيقت بيش از 40 درصد بيمارانى كه به بيمارى ديابت نوع يك مبتلا هستند، دچار بيمارى كليه مزمن نيز خواهند شد.
اما يك خبر خوب، چنانچه بيمارى ديابت كنترل شود، احتمال ناراحتى كليه كاهش پيدا مى كند.
نحوه درمان بيماران كليوى
نحوه درمان اين بيماران بستگى به درجه بيمارى و ميزان پيش رفتگى آن دارد و در مراحل اوليه با تجويز داروهايى خاص قابل درمان است، اما در مراحل حادتر و انتهايى اين بيماران به «دياليز» منظم يا حتى پيوند كليه نياز دارند.
در دياليز از دستگاهى استفاده مى شود كه محصولات اضافى و فضولات و فلويدهاى اضافه را از خون بدن خارج مى كند و آن را تصفيه مى كند.
دو نوع دياليز براى اين بيماران وجود دارد، در نوع اول آن كه HD ناميده مى شود، بيمار هفته اى سه مرتبه يا بيشتر بايد به مركز دياليز برود و تا اتمام درمان به ماشين مربوط
به دياليز وصل باشد. اما نوع دوم آن كه PD ناميده مى شود، معمولاً هر روز انجام مى شود كه در اين روش با استفاده از لوله اى كه هنگام پيوند كليه در قسمت نيم تنه بالاى بيمار قرار داده اند فضولات و مواد سمى از داخل كليه انسان خارج مى شود.
دكتر «راد» متخصص كليه مى گويد: هيچ درمانى براى بيماران كليوى مزمن وجود ندارد اما با دادن آگاهى لازمه به افراد عادى كمك كنيم تا حداكثر زمان ممكنه كليه هاى سالمى داشته باشند كه بخوبى كار كند.
1) فشار خون خود را هميشه كمتر از 120 روي 80 نگه داريد< ;/SPAN>. 120/80
2) چنانچه به بيمارى ديابت مبتلا هستيد، حتماً تحت نظر پزشك باشيد و سعى كنيد آن را كنترل كنيد.
3) رژيم غذايى مناسب و مغذى داشته باشيد و حداقل روزانه 5 وعده از ميوه جات و سبزيجات استفاده كنيد.
4) مراقب كلسترول خود باشيد.
5) سيگار نكشيد.
6) روزانه بيش از 2/400 ميلى گرم سديم (نمك) مصرف نكنيد، يعنى تقريباً معادل يك قاشق چايخورى.
7) حتماً روزانه زمانى را به ورزش اختصاص دهيد.
8) حتماً سالى يك بار براى معاينه كليه هاى خود نزد پزشك برويد.
9) همه آزمايش هاى مربوط به كليه را كه پزشكتان لازم و ضرورى مى داند، انجام دهيد.
10) چنانچه دچار عفونت هاى كليوى يا مثانه شديد نزد پزشك برويد كه از علائم آن ادرار همراه درد يا سوزش، كدر و قرمز رنگ شدن رنگ ادرار، تب و لرز شديد، كمر درد و يا درد در دو طرف دنده هاى بدن است.
كساني كه BMI بالايي دارند، حتما بايد وزنشان را كم كنند زيرا كاهش وزن در كنترل فشارخون و عوارض كليوي موثر است. پس روزانه 20 تا 30 دقيقه ورزش‌هاي نرمشي مانند پياده‌روي و دويدن انجام دهيد. بهترين نوع فعاليت ورزشي، ورزش‌هاي هوازي ايروبيك است. فعاليت‌هاي ورزشي، باعث تنظيم جريان خون و كاهش فشارخون مي‌شود. البته فعاليت ورزشي سنگين مانند وزنه‌برداري و بدنسازي با وزنه‌هاي سنگين به دليل اينكه تاثير منفي روي قلب مي‌گذارند، توصيه نمي‌شود.
فشارخون و نارسايي کليه
در صورتي که كسي به بيماري
قند (ديابت)، پرفشاري خون يا چاقي دچار باشد يا يک يا چند نفر از اعضاي خانواده بيماري كليوي داشته باشند، سيگار مصرف كنند، يا سنشان بالاتر از 50 سال باشد بيش از سايرين در معرض خطر است. شايع‌ترين علل ابتلا به بيماري‌هاي کليه در دنيا، ديابت و پرفشاري خون است. حدود 80 درصد نارسايي‌هاي کليه به اين دو علت مربوط مي‌شود. كنترل فشارخون در بيماران مبتلا به پرفشاري خون و ديابت، در پيشگيري از آسيب به كليه موثر است. ديابت مي‌تواند باعث از کارافتادن آنها و در نهايت همودياليز شود. 35درصد مبتلايان به ديابت به بيماري کليه مبتلا مي‌شوند.
پس فشارخونتان را به‌طور منظم كنترل و اگر نياز به مصرف دارو است، حتما به‌طور منظم آن را مصرف كنيد. در صورتي كه فشارخون خيلي بالا نباشد، مي‌توان با تغذيه مناسب آن را كنترل كرد اما اگر بيش از 140 بر 90 ميلي‌‌‌جيوه باشد بايد حتما دارو مصرف شود. كنترل منظم قندخون به خصوص در كساني كه به ديابت مبتلا هستند يا قند پنهان دارند (يعني قندخون در حالت ناشتا متعادل است) توصيه مي‌شود. اگر اسيداوريك شما بالاست يا سابقه ابتلا به نقرس در خانواده‌تان ارثي است، حتما به پزشك مراجعه كنيد.
از لوپوس تا آسيب كليه
برخي از علت‌هاي بيماري‌هاي کليوي ناشناخته‌اند. عوارض دارويي و سنگ‌هاي کليه از ديگر علت‌هاي آسيب کليه‌ها هستند. مشكل سنگ كليه‌تان را جدي بگيريد و درمان را منحصر به زماني كه سنگ كليه ساخته شده است، نكنيد. اگرچه سنگ‌سازي كليه، بيماري عودكننده‌اي است اما با رژيم غذايي مناسب، نوشيدن مايعات و تحرك كافي قابل‌پيشگيري است. اگر سنگ كليه با اقدام‌هاي درماني به موقع رفع نشود ممكن است باعث سنگ‌سازي بيشتر شود. در اين صورت ممكن است با جراحي يا سنگ‌شكني، مشكل را برطرف كرد. انجام جراحي مکرر و سنگ‌شكني مي‌تواند به بافت كليه آسيب برساند و در نهايت به نارسايي كليوي بينجامد. در صورتي كه مبتلا به بيماري‌هاي زمينه‌اي مانند ديابت، فشارخون، كليه پلي‌کيستيک و بيماري هاي روماتيسمي مثل لوپوس يا آرتريت روماتوييد هستيد حتما به پزشك مراجعه كنيد تا كليه‌هايتان مورد بررسي قرار گيرد.
معمولا بسياري از افراد براي كاهش دردهاي خفيف بدني يا درمان عفونت حتي عفونت ساده‌اي كه ممكن است ويروسي باشد از مسكن‌ها يا آنتي‌بيوتيك‌ها استفاده مي‌كنند. اگرچه مصرف مسكن‌ها تحت‌نظر پزشك و در مقاطع زماني كوتاه اشكالي ندارد اما مصرف خودسرانه داروهاي مسکن و آنتي‌بيوتيک‌ها، مي‌تواند به کليه‌ها آسيب برساند. پس دارو را در موارد ضروري و تحت‌نظر پزشک مصرف كنيد. ساير داروهاي خاص و بعضي سموم، آفت‌کش‌ها و موادمخدر و… هم مي‌توانند به آسيب کليه منجر شوند. مصرف مكمل‌هاي غذايي به خصوص در ورزشكاران نيز بايد تحت‌نظر متخصص پزشكي ورزشي باشد زيرا تركيب‌هاي موجود در مكمل‌ها مي‌تواند با تاثير بر نفرون‌ها باعث آسيب كليه شود.
منابع:
http://www.salamatiran.com
http://www.centralclubs.com