سخنان يگانه دخت نبي مكرم اسلام صلی الله علیه وآله، حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام، همانند ساير معصومين علیهم السلام براي عموم مردم؛ به ويژه نسل جديد مطالبي آموزنده و درسهاي تربيتي و اخلاقي به همراه دارد؛ چرا كه جهان‌بيني متعالي، پيوند با سرچشمه هستي، تبلور ارزشهاي الهي، انساني، جامعيت و كمال، از مهم‌ترين شاخصه‌هاي اين كلمات نوراني است. ما نيز در اين فرصت با شرح فرازهايي كوتاه
از خطبه فدكيه حضرت فاطمه علیهاالسلام، سعي مي‌كنيم اندكي از وظيفه خود را نسبت به گسترش فرهنگ وحياني آن گرامي به انجام برسانيم. انشاء الله!
زيدبن علي از عمه‌اش زينب، خواهر امام حسين علیه السلام در مورد آن خطبه ارزشمند نقل مي‌كند كه حضرت زينب علیهاالسلام فرمود: «لَمَّا بَلَغَ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلَامُ إِجْمَاعُ أَبِي بَكْرٍ عَلَى مَنْعِهَا فَدَكَ لَاثَتْ خِمَارَهَا وَ خَرَجَتْ فِي حَشَدَةِ نِسَائِهَا وَ لُمَةٍ مِنْ قَوْمِهَا، تَجُرُّ أَدْرَاعَهَا، مَا تَخْرِمُ مِنْ مِشْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ [وَ آلِهِ ] شَيْئاً، حَتَّى وَقَفَتْ عَلَى أَبِي بَكْر؛(1) هنگامي كه به [مادرم،] فاطمه علیهاالسلام خبر رسيد كه ابوبكر قصد دارد او را [از ارث پدري محروم نمايد و] از فدك منع كند، آن حضرت مقنه‌اش را بر سر گذاشت و در ميان بانوان و گروهي از قومش خارج شد؛ در حالي كه دستهايش را مي‌كشيد. چيزي از راه رفتن رسول خدا صلی الله علیه وآله كم نگذاشت تا در مقابل ابي‌بكر [ايستاد و آن خطبه غرّا را ايراد نمود].
ايمان و نماز
حضرت صديقه طاهره علیهاالسلام در خطبه معروف خود، بعد از آنكه حمد و ثناي حضرت حق را بجاي آورد و از زحمات پدر ارجمندش، حضرت ختمي مرتبت صلی الله علیه وآله به نحو شايسته‌اي قدرداني نمود، به اهميت و فلسفه برخي از دستورات مهم اسلامي پرداخته و فرمود: «فَجَعَلَ اللَّهُ الْإِيمَانَ تَطْهِيراً لَكُمْ مِنَ الشِّرْكِ، وَ الصَّلَاةَ تَنْزِيهاً لَكُمْ عَنِ الْكِبْر؛ خداوند متعال ايمان را وسيله پاكي شما از شرك و نماز را براي دوري از كبر و غرور شما قرار داده است.»
در اين كلام حكيمانه، بانوي بزرگوار اسلام بعد از ذكر ايمان، نماز را بيان مي‌كند كه اين دو از هم جدايي ناپذيرند. در حقيقت نماز ثمره ايمان به خداست و بدون نماز ايمان معنا ندارد.
اين سخن ناظر به كلام وحياني قرآن است كه در مورد صفات پرهيزگاران به دو شاخصه مهم ايمان و نماز اشاره كرده و مي‌فرمايد: «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ»؛(2) «پرهيزكاران، كساني هستند كه به غيب ايمان مي‌آورند و نماز را برپا مي‌دارند.»
ایمان به خدا
خداوند در قرآن، ايمان را پاك‌كننده از آلودگيهاي فكري و معنوي معرفی كرده و در مورد كساني كه طاغوت را پرستش و اطاعت مي‌كنند، فرموده است: «وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمات»؛ «آنهايي كه كافر شدند، طاغوتها را سرپرست خود قرار داده‌اند، [طواغيت] آنان را از نور [فطرت خداپرستي] به تاريكيها سوق مي‌دهند.» آري، انسان دور از ايمان حقيقي به خداوند، گرفتار ظلمتها و تاريكهاست و با ايمان به خدا افكارش پاكيزه و زلال مي‌شود.
علي علیه السلام به نقل از رسول خدا صلی الله علیه وآله، در توضيح معناي ايمان مي‌فرمايد: «الْإِيمَانُ إِقْرَارٌ بِاللِّسَانِ وَ مَعْرِفَةٌ بِالْقَلْبِ وَ عَمَلٌ بِالْأَرْكَانِ(3)؛ ايمان اعتراف به زبان و معرفت به دل و عمل با اعضا و جوارح است.»
از منظر حضرت زهرا علیهاالسلام ظهور اين ايمان در عملي همچون نماز مي‌باشد كه فرمود: «وَ الصَّلَاةَ تَنْزِيهاً لَكُمْ عَنِ الْكِبْر؛ و خداوند نماز را براي شما قرار داد تا شما را از كبر پاك نمايد.»
نماز در كلام نبوي
بر هر مسلمان وظيفه‌شناس و عاشق الهي شايسته است كه اين گفتار نبوي صلی الله علیه وآله را نصب‌العين خود قرار دهد كه آن حضرت شدّت علاقه خود را به نماز اين‌گونه توصيف كرده است: «يَا أَبَا‌ذَرٍّ إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ قُرَّةَ عَيْنِي فِي الصَّلَاةِ وَ حَبَّبَهَا إِلَيَّ كَمَا حَبَّبَ إِلَى الْجَائِعِ الطَّعَامَ وَ إِلَى الظَّمْآنِ الْمَاءَ وَ إِنَّ الْجَائِعَ إِ
ذَا أَكَلَ الطَّعَامَ شَبِعَ وَ الظَّمْآنَ إِذَا شَرِبَ الْمَاءَ رَوِيَ وَ أَنَا لَا أَشْبَعُ مِنَ الصَّلَاةِ؛ اي اباذر! خداوند نور ديده مرا در نماز قرار داد و نماز را محبوب من گردانيد؛ همچنان كه غذا را محبوب گرسنه و آب را محبوب انسان تشنه قرار داده است [امّا با اين تفاوت] كه گرسنه هرگاه غذا بخورد، سير مي‌شود و تشنه هرگاه آب بنوشد، سيراب مي‌شود؛ امّا من از نماز سير نمي شوم.»
خاطره‌اي آموزنده
حضرت امام خميني رحمه الله در اين زمينه گوي سبقت را از بسیاری پيروان و شيعيان حضرت زهرا علیهاالسلام ربوده بود. روزي كه شاه از ايران فرار كرد، امام در پاريس، در نوفل لوشاتو مورد توجه تمام خبرنگاران كشورهاي مختلف از آفريقا، آسيا، اروپا و آمريكا قرار گرفته بود و حدود 150 دوربين فقط صحبت امام را مستقيم پخش مي‌كردند. آنان تلاش مي‌كردند خبر بزرگ‌ترين حادثه سال را مخابره كنند؛ شاه رفته بود و مي‌خواستند ببينند كه
امام چه تصميمي دارد؟. امام بر روي صندلي ايستاده و در كنار خيابان، تمام دوربينها بر روي او متمركز شده بود.
امام چند دقيقه صحبت كردند. دقيقاً در همان لحظه كه امام خميني كانون توجه جهانيان قرار گرفته بود، او متوجه خداي جهانيان شد و از فرزندش احمد كه در كنارش ايستاده بود، پرسيد: «احمد! ظهر شده؟» گفت: بله، الآن ظهر است. بي‌درنگ امام گفتند: «و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته» امام درست در لحظه‌اي حساس، صحبتهايشان را رها كردند تا نمازشان را اول وقت بخوانند؛ يعني جايي كه تلويزيونهاي سراسري كه هر كدام ميليونها بيننده دارد. C.N.N بود،B.B.C بود، تمام تلويزيونها، چه در آمريكا و چه در اروپا بودند، خبرگزاريها همه بودند: آسوشيتيدپرس، يونايتدپرس، رويتر و تمام خبرنگاران روزنامه‌ها، مجلات، راديو، تلويزيون، در چنين موقعيت حساسي، امام حرفشان را قطع كردند و سراغ نماز رفتند.(4)
آداب نماز
امام رضا علیه السلام در مورد آداب نماز فرمود: «اگر براي نماز ايستادي، تلاش كن با حالت كسالت، خواب‌آلودگي، سستي و تنبلي نباشد؛ بلكه با آرامش و وقار نماز را بجاي آور و بر تو باد كه در نماز خاشع و خاضع باشي و براي خدا تواضع كني و خشوع و خوف را بر خود هموار سازي، در آن حال كه بين بيم و اميد ايستاده‌اي و پيوسته با طمأنينه و نگران باشي، همانند بنده گريخته و گنهكار كه در محضر مولايش ايستاده، در پيشگاه خداي عالميان بايست. پاهاي خود را كنار هم بگذار و قامتت را راست نگهدار و به راست و چپ توجه نكن! و چنان باش كه گويي خدا را مي‌بيني كه اگر تو او را نمي‌بيني، او تو را مي‌بيند»(5) آري:
مرا غرض ز نماز آن بود كه يك ساعت حديث درد فراق تو با تو بگزارم
وگرنه اين چه نمازي بود كه من بي‌تو نشسته روي به محراب و دل به بازارم
عواقب سبك شمردن نماز
روزي حضرت زهرا علیهاالسلام از پدربزرگوارش پرسيد: «پدر جان! جزاي هر مرد و زني كه نمازش را سبك بشمارد چيست؟ حضرت فرمود: يا فاطمه! هر مرد و زني كه نمازش را سبك بشمارد، خداوند به پانزده بلا گرفتارش مي‌كند: شش بلا در دنيا و سه تا هنگام مرگ و سه تا در قبر و سه تا هنگام بيرون آمدن از قبر و در قيامت.
اما آنهايي كه در دنيا به او مي‌رسد: خداوند بركت را از عمرش برمي‌دارد و بركت از روزي او مي‌رود. چهره بندگان شايسته را از صورت او محو مي‌كند. هر عملي كه انجام دهد، به او اجر داده نمي‌شود. دعايش به آسمان بالا نمي‌رود. بهره و نصيبي در دعاي صالحين ندارد.
آنچه هنگام مرگ به او مي‌رسد: ذليل و خوار مي‌ميرد. گرسنه مي‌ميرد. تشنه مي‌ميرد كه اگر نهرهاي دنيا را بنوشد، سيراب نمي‌شود.
آنچه در قبر به او مي‌رسد: خداوند ملكي را بر او موكل مي‌كند كه او را در قبرش آزار دهد. قبرش بر او تنگ مي‌شود. قبرش تاريك مي‌شود.
اما آنچه روز قيامت، وقتي كه از قبر خارج مي‌شود، به او مي‌رسد: خداوند ملكي را بر او مسلط مي‌كند كه به صورت او مي‌زند و خلايق به او مي‌نگرند. با سختي از او حساب كشيده مي‌شود. خداوند به او نظر رحمت نمي‌كند و او را پاك نمي‌گرداند و عذاب دردناك براي اوست. (6)
پی نوشت :
(1) مواقف الشيعه، علي احمدي ميانجي، مؤسسه نشر اسلامي، ج1، ص480؛ دلائل الامامه، محمد بن جرير طبري، دار الذخائر، قم، ص31؛ بلاغات النساء، احمد بن طيغور، نشر شريف رضي، ص26؛ بحار الانوار، علّامه مجلسي
، مؤسسة الوفاء، ج29، ص239.
(2) بقره/3.
(3) امالي صدوق، شيخ صدوق، كتابفروشي اسلاميه، ص 268، مجلس 45.
(4) روزنامه كيهان، شماره 3659.
(5) فقه الرضا علیه السلام، نشر كنگره امام رضا علیه السلام، مشهد مقدس، ص101.
(6) فلاح السائل، سيد بن طاووس، نشر انصاري، فصل اول، ص59.
عبدالکریم پاک نیا
www.mouood.org با تصرف
شرح بخشی از خطبه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها/ بخش دوم (فلسفه و اهميت زكات)
کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor
صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه