ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

تبارشناسي حضرت مهدي ارواحنا فداه و پاسخ به دو شبهه/1

چکیده: انسانهای سترگ، هرچند شهره عام و خاصند و احوال و افکارشان، در معرض دید و کنکاش سایرین قرار دارد اما محسود حاسدان و مورد بغض بیماردلان نیز هستند. بزرگ موعود بشریت هم از این قاعده مستثنا نیست اما زهی شادی و سرور که غبار ظلمت و فسانه از بلور حقیقت پاک شدنی است نه ماندنی.


تشکیکی که در نسب «مهدی آل محمد» شده است نویسنده را بر آن داشت که آستین همت بالا زده و به اثبات تولد، حیات فعلی، علوی، فاطمی و حسینی بودن حضرتش بپردازد و با استناد به کتب خواص اهل سنت، راه انکار را بر عارف و عامی ببندد.


مساله «مهدویت » قضیه ای شخصی و ویژه گروه یا فرقه ای خاص از فرقه های اسلامی نیست، بلکه عقیده ای است که عموم مسلمانان در آن اشتراک دارند و اکثر مسلمانان (اعم از شیعه و سنی)
بر این باورند که حضرت مهدی علیه السلام مردی از «اهل بیت » پیامبر صلی الله علیه و آله و از «ذریه » آن حضرت است. چنان که ایمان به آن امام به عنوان «منجی بشریت » از جمله مسائل مقبول نزد سایر امت هاست به گونه ای که می توان گفت: حضرت مهدی علیه السلام، موعود «امت » هاست تا زمین را از عدل و داد پر کند و در هم کوبنده نظامهای فاسدی باشد که انسان و انسانیت را لگدمال کرده اند. همچنین حکومت جهانی وی شامل همه جنبه های زندگانی بشر است و از بزرگترین و درخشنده ترین پیروزیها و دست آوردهایی خواهد بود که انسانیت در طول تاریخ، به آن دست خواهد یافت.


از انگیزه های پژوهش و نگارش در مورد «تبارشناسی حضرت مهدی علیه السلام » این است که بعضی از نویسندگان سنی مذهب همچنان در موضوع هویت و شناخت خانوادگی نسب آن حضرت، شبهه افکنی می کنند. برخی می گویند: آن حضرت از فرزندان عباس (عموی پیامبر صلی الله علیه و آله) است، برخی دیگر مدعی اند که وی از نسل امام حسن مجتبی علیه السلام است و نام پدرش، عبدالله بوده و هنوز به دنیا نیامده است. گروهی دیگر سکوت اختیار کردند و بالاخره، گروه چهارم از میان اهل سنت – مانند عرفا و اهل کشف (2) – با اعتقاد شیعه اثنی عشریه موافقت کرده، بر این باورند که آن حضرت، نهمین فرزند حسین بن علی علیهما السلام است که به دنیا آمده و در غیبت به سر می برد. (3)


مقصد اصلی این مقال، تبیین نسب حضرت مهدی علیه السلام است و این که آن حضرت:


از «آل محمد» صلی الله علیه و آله و «امت » اوست;


بلکه از «ذوی القربی » و «عترت » و «اهل بیت » پیامبر صلی الله علیه و آله است;


بالاتر این که از «فرزندان امام علی علیه السلام و حضرت فاطمه علیها السلام » و از فرزندان امام حسین علیه السلام و بالاخره نهمین فرزند آن حضرت است.


چنان که روایات متواتر شیعه و احادیث مستفیض اهل سنت بر آن دلالت دارد و نیز به آن گونه که امامیه اتفاق دارند بر کسی که پیامبر اسلام به ظهورش در آخر الزمان وعده داده، همان وجود مبارکی است که فرزند امام حسن عسکری فرزند امام علی نقی فرزند امام محمدتقی فرزند امام علی الرضا فرزند امام موسی کاظم فرزند امام جعفرصادق فرزند امام محمدباقر فرزند امام علی سجاد فرزند امام حسین شهید فرزند امام علی امیر
مؤمنان علیهم السلام می باشد.


تبیین نقلی و اثبات تاریخی چنین نسبی مقصود ماست. بنابراین، پذیرش بعضی از روایات جعلی که آن حضرت را از نسل عباس، عموی پیامبر صلی الله علیه و آله معرفی کرده، وجهی ندارد چنان که این سخن که وی از فرزندان امام حسن مجتبی علیه السلام است بی اساس است (مگر بنابر توجیهی که خواهد آمد) و یا توقف و دادن رای ممتنع در نسب آن حضرت، نادرست و غیر قابل قبول است. به همین جهت، به نظر می رسد پس از اثبات این واقعیت، در رد آن هیچ بهانه ای بها ندارد و ادعایی بی دلیل و فاقد برهان به شمار می رود و کافی است که به سخن پرمغز ابن حجر (از عالمان معروف اهل سنت) در این مورد توجه کنیم که آورده است:


بر همه لازم است که نسبت به این «نسب شریف » غیرت و تعصب ورزند و آن را به درستی ضبط کنند تا مبادا کسی، به ناحق، به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نسبت داده شود. نسبت اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله همواره در طول زمان، ثابت و محفوظ است، «حسب » نوادگان آن حضرت که وسیله تمایز از دیگران است، همچنان از ادعاهای جاهلان و مردمان پست محفوظ است. [چه این که] خداوند در هر زمان به عده ای الهام داشته که به تصحیح آن پردازند و به حفظ کامل آن گردن نهند. (4)


یاد سپاری


1 – جهت دستیابی بهتر به نتایج این نوشتار و دسته بندی روایات رسیده در مورد نسب حضرت مهدی علیه السلام، هر گروه از آنها شماره گذاری و تنها به ذکر یک یا چند نمونه از متن روایات اکتفا شده است.


2 – از آنجا که هدف اصلی مقاله، تبیین وحدت دیدگاه اکثریت اهل سنت با نظریه اتفاقی امامیه در باره نسب حضرت مهدی علیه السلام است، در بیشتر موارد به ذکر منابع و مصادر روایی اهل سنت بسنده کردیم.


3 – ذکر تفصیلی و تفکیکی روایات مربوط، به جهت شبهه زدایی و تاکید بر پیام اصلی مقاله است.


4. در پایان نوشتار به نقد و بررسی دو نظریه، در مورد نسب حضرت مهدی علیه السلام می پردازیم تا مجموعه روایات در این باره، مورد ملاحظه قرار گرفته، از اتهام گزینش کردن اسناد تاریخی به دور باشد. برای وصول به این مقصود، نوشته حاضر در سه بخش تنظیم شد:


بخش اول: دسته بندی روایاتی که در مورد تبارشناسی حضرت مهدی علیه السلام از فریقین نقل شده است.


بخش دوم: تحلیل و بررسی نظریه ختم تبار آن حضرت به عباس عموی پیامبر صلی الله علیه و آله.


بخش سوم: تحلیل و بررسی نظریه ختم نسب آن حضرت به امام حسن مجتبی علیه السلام.


 & lt;/P>

بخش یکم: دسته بندی روایات باب نسب حضرت مهدی از کنانه (5) تا امام حسن عسگری علیه السلام


1 – مهدی از نسل کنانه (جد چهارم پیامبر صلی الله علیه و آله)


ابوعمرو عثمان بن سعید مقری در کتاب «سنن » از قتاده نقل کرده است که وی از سعید بن مسیب پرسید: آیا (قضیه) مهدی حقیقت دارد؟ وی گفت: آری. قتاده پرسید: او از نسل چه کسی است، سعید گفت: از نسل کنانه و… (6)


2 – مهدی علیه السلام از قریش


حافظ ابوعبدالله بن حماد در کتاب «الفتن » از طریق اسحاق بن یحیی بن طلحه از طاووس نقل کرد که چنین گفت: عمر بن خطاب طواف وداع کعبه را انجام داد، سپس گفت: سوگند به خدا (صلاح) نمی بینم گنجینه های خانه خدا و سلاح و مال موجود در آن را واگذارم و در راه خدا تقسیم نکنم.


امام علی بن ابیطالب علیه السلام به وی فرمود: ای خلیفه (از آن بگذر چه این که) تو صاحب آن نیستی. همانا صاحب آن جوان برومندی از قریش است که همه آن را در آخر الزمان در راه خدا تقسیم می کند. (7)


همچنین از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده است:


«بشارت دهید به مهدی علیه السلام; مردی از قریش، از عترت من…» (8)


3 – مهدی علیه السلام از بنی هاشم


از امام علی علیه السلام پرسیدند: مهدی شما چه کسی است؟ فرمود: از بنی هاشم، از والاترین تبار عرب… (9) و نیز در روایت دیگر از آن حضرت نقل قول شد که فرمود: [در آخر الزمان] پرچمهای سیاه بر افراشته و سفیانی کشته می شود. در میان آنان جوانی از بنی هاشم که در کتف سمت چپ وی خالی نمودار است… (10)


4 – مهدی علیه السلام از فرزندان عبدالمطلب


عده ای از راویان حدیث، از انس بن مالک نقل کردند که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:



5 – مهدی علیه السلام از فرزندان ابوطالب


سیف بن عمیر می گوید: نزد منصور (خلیفه عباسی) بودم. بدون آن که چیزی گفته باشم، به من گفت: «ای سیف! باید صدایی از آسمان بلند شود به نام مردی از فرزندان ابوطالب…»


سیف با استبعاد از صحت حدیث، پرسید: «آیا واقعا چنین است؟» منصور گفت: «بله، مردی از فرزندان فاطمه. ای سیف! اگر این خبر را از ابوجعفر; محمد بن علی (امام باقر علیه السلام) نمی شنیدم، هرچند همه ساکنان روی زمین نقل می کردند، باور نمی کردم اما محمد بن علی علیهما السلام چنین گفت (و قابل انکار و استبعاد نیست). (12)


6 – مهدی علیه السلام از امت محمد صلی الله علیه و آله


از طریق ابوسعید خدری نقل شد که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:


در میان امت من، مهدی است. چه عمر درازی داشته باشد یا کوتاه… زمین را پر از عدل و داد می کند چنان که از ظلم و ستم پر شده است…». (13)


همانند این روایت را ابن ماجه (14)، ترمذی (15)، حاکم نیشابوری (16) و امام بغوی (17) نقل کرده اند.


7 – مهدی علیه السلام از آل محمد صلی الله علیه و آله


امام علی علیه السلام از پیامبر صلی الله علیه و آله پرسید: «آیا مهدی از آل محمد است یا از غیر ما؟» پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «آری، وی از ما است. خداوند همچنان که به خاطر ما آغاز کرد، به واسطه او به پایان می رساند…» (18)


شبیه این روایت را ابوداود از عبدالله بن مسعود و ابوسعید خدری از پیامبر نقل کرده است. (19) علاوه بر آن، نویسندگان دیگر هم به نقل مضمون آن پرداخته اند. (20)


8 – مهدی علیه السلام از میان امت مسلمانان


از آنجا که انتظار منجی بشریت در آخر الزمان، از اعتقادات مشترک ادیان به شمار می رود، به جهت ذکر مشخصات آن منجی و نیز به خاطر شبهه زدایی در این امر، در روایات تصریح شده است که مهدی از میان امت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و همان کسی است که پس از ظهورش، عیس
ی بن مریم به وی اقتدا می کند. نمونه هایی از این طیف روایات را ذکر می کنیم:


ابو سعید خدری از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل کرد که آن حضرت فرمود:


در امت من «مهدی » است. (21)


در روایت دیگری پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:


مهدی از میان این امت است و اوست که عیسی بن مریم به وی اقتدا می کند. (22)


9 – مهدی علیه السلام از «عترت » پیامبر صلی الله علیه و آله


ابوسلم از پدرش عبدالرحمن بن عوف، نقل کرد که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:


«لیبعثن الله من عترتی رجلا… یملا الارض عدلا…» (23)


یعنی: حتما خداوند از عترت من، مردی را بر می انگیزد که زمین را پر از عدل می کند.


حرث بن یزید می گوید: از عبدالله بن زریر غافقی شنیدم که گفت: از امام علی علیه السلام شنیدم که فرمود:


«… یخرج رجل من عترة النبی صلی الله علیه و آله یصلح الله علی یدیه امرهم.» (24)


یعنی: مردی از عترت پیامبر صلی الله علیه و آله، ظهور خواهد کرد که خداوند به دست او کار مردم را اصلاح می کند.


در این باره، روایات متعدد دیگری از طرق مختلف، رسیده است. (25)


10 – مهدی علیه السلام از اهل بیت


ترمذی، در روایتی که آن را حدیث حسن و صحیح خوانده است به نقل از ابوه
ریره آورده است که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:


«لو لم یبق من الدنیا الا یوم طول الله ذلک الیوم حتی یلی رجلامن اهل بیتی…» (26)


یعنی: هر گاه از عمر دنیا، زمانی جز به اندازه یک روز باقی نماند، خداوند آن روز را به قدری طولانی می کند تا مردی از اهل بیت من، به ولایت (و عهده داری امر امت) دست یابد.


ابو داود هم از امام علی علیه السلام نقل کرده که آن حضرت فرمود:


«لو لم یبق من الدهر الا یوم لبعث الله تعالی رجلا من اهل بیتی یملاها عدلا کما ملئت جورا.» (27)


یعنی: هرگاه از روزگار، زمانی جز به اندازه یک روز باقی نماند خداوند، مردی از خاندان مرا خواهد فرستاد تا همان گونه که زمین پر از ظلم و ستم شده بود، آن را پر از عدل و داد کند.


11 – مهدی از فرزندان امام علی علیه السلام


هارون بن سعید گفت: از امیر مؤمنان صلی الله علیه و آله شنیدم که – در سخنی مفصل – به عمر بن خطاب فرمود:


«… یظهر رجل من ولدی یملا الارض عدلا کما ملئت جورا و ظلما…» (28)


در روایتی سعید بن جبیر از ابن عباس نقل می کند که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:


ان علیا امام امتی من بعدی و من ولده القائم المنتظر الذی اذا ظهر یملا الارض عدلا و قسطا کما ملئت جوراو ظلما…» (29)


یعنی: به درستی که علی، بعد از من پیشوای امت است و از نسل اوست، قیام کننده ای که همه منتظر اویند که هرگاه ظهور کند زمین را پر از عدل وداد می کند همان طوری که از ظلم وستم پر شده بود.


12 – مهدی علیه السلام از فرزندان حضرت فاطمه علیها السلام


ام سلمه می گوید: از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمود:

«المهدی من عترتی من ولد فاطمة…» (30)


علی بن هلال، از پدرش نقل کرد که گفت: هنگامی که پیامبر صلی الله علیه و آله بیمار بود، بر آن حضرت وارد شدم، حضرت فاطمه نزد آن حضرت بود و گریه می کرد، پیامبر صلی الله علیه و آله به وی فرمود: دخترم! چرا گریه می کنی؟ حضرت فاطمه علیها السلام عرضه داشت: از فقدان و وضعیت پس از شما نگرانم. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:


«والذی بعثنی بالحق نبیا ان المهدی من ولدک یملا الارض قسطا کما ملئت جورا.» (31)


یعنی: قسم به خدایی که مرا به حق پیامبر قرار داد، مهدی از نسل توست که زمین را پر از عدل و قسط می کند همان طوری که از ظلم و جور پر شده بود.13 – مهدی علیه السلام از فرزندان امام حسین علیه السلام


حافظ ابونعیم در کتابش «صفة المهدی » از حذیفة بن یمان، نقل کرد که گفت: روزی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای ما سخنرانی کرد و از وقایعی که بعد از او رخ می داد، سخن گفت. سپس فرمود:


«لو لم یبق من الدنیا الا یوم واحد لطول الله عزوجل ذلک الیوم حتی یبعث فیه رجلا من ولدی، اسمه اسمی.»


در این هنگام، سلمان فارسی از جای برخاست و عرض کرد: «ای پیامبر خدا! وی از کدامین فرزند توست؟» پیامبر صلی الله علیه و آله دستش را بر [شانه] حسین علیه السلام نهاد و فرمود: «هو من ولدی هذا.» (32)


جمع بندی


از آنچه گذشت به دست آمد که مهدی موعود علیه السلام از کنانه، سپس از قریش، سپس از بنی هاشم سپس از امت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و از اهل بیت علیهم السلام و ذریه و عترت آن حضرت، سپس از فرزندان علی و فاطمه علیها السلام و از فرزندان امام حسین علیه السلام و نهمین فرزند از نسل آن حضرت است. روایات متواتر از طریق شیعه، و روایات مستفیض از اهل سنت، بر چنین تبارشناسی دلالت دارد که نمونه هایی از آن ذکر گردید.


نگاهی دیگر


با توجه به روایات رسیده در موضوع نسب حضرت مهدی (ع) با بیانی که گذشت، جا دارد نگاهی دیگر به دسته بندی کمی روایاتی بپردازیم که از طریق فریقین (شیعه و سنی) وارد شده است. این آمار، با نگاهی به دو فصل از کتاب ارزشمند
«منتخب الاثر» [فصل اول و دوم] اثر آیت الله صافی گلپایگانی به این شرح است:


1 – روایاتی که دلالت دارند امامان، دوازده نفرند: 271 روایت.


2 – روایاتی که دلالت دارند عدد امامان به تعداد نقبای بنی اسرائیل است: 40 روایت.


3 – روایاتی که دلالت دارند امامان، دوازده نفرند که اول آنان حضرت علی علیه السلام است: 133 روایت.


4 – روایاتی که دلالت دارند امامان، دوازده نفرند که اول آنان حضرت علی علیه السلام و آخر آنان مهدی علیه السلام است: 91 روایت.


5 – روایاتی که دلالت دارند امامان دوازده نفرند و آخر آنان مهدی علیه السلام است: 94 روایت.


6 – روایاتی که دلالت دارند امامان دوازده نفرند و 9 نفر آنان از فرزندان امام حسین علیه السلام هستند: 139 روایت.


7 – روایاتی که دلالت دارند امامان دوازده نفرند و 9 نفر آنان از فرزندان امام حسین علیه السلام هستند و نهمین آنان «قائم » علیه السلام است: 107 روایت.


8 – روایاتی که دلالت دارند بر ذکر نام های امامان دوازده گانه: 50 روایت.


9 – روایاتی که دلالت دارند بر این که مهدی از اهل بیت علیهم السلام است: 389 روایت.


10 – روایاتی که دلالت دارند بر این که اسم مهدی، اسم پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و کنیه وی، کنیه آن حضرت و او شبیه ترین مردم به پیامبر صلی الله علیه و آله است: 48 روایت.


11 – روایاتی که دلالت دارند بر این که حضرت مهدی علیه السلام از فرزندان امیرمؤمنان علی علیه السلام است: 214 روایت.


12 – روایاتی که دلالت دارند بر این که حضرت مهدی علیه السلام از فرزندان فاطمه علیه السلام است: 192 روایت.


13 – روایاتی که دلالت دارند بر این که حضرت مهدی عل
یه السلام از فرزندان سبطین علیهما السلام است: 107 روایت.


14 – روایاتی که دلالت دارند بر این که حضرت مهدی علیه السلام از امامان نه گانه از فرزندان امام حسین علیه السلام است: 160 روایت.


15 – روایاتی که دلالت دارند بر این که مهدی علیه السلام نهمین فرزند از فرزندان امام حسین علیه السلام است: 148 روایت.


16 – روایاتی که دلالت دارند بر این که مهدی علیه السلام از فرزندان علی بن حسین علیه السلام است: 185 روایت.


17 – روایاتی که دلالت دارند بر این که مهدی علیه السلام از فرزندان امام محمد باقر علیه السلام است: 103 روایت.


18 – روایاتی که دلالت دارند بر این که مهدی علیه السلام از فرزندان امام صادق علیه السلام است: 103 روایت.


19 – روایاتی که دلالت دارند بر این که مهدی علیه السلام ششمین فرزند از فرزندان امام صادق علیه السلام است: 99 روایت.


20 – روایاتی که دلالت دارند حضرت مهدی از فرزندان موسی بن جعفر علیه السلام است: 101 روایت.


21 – روایاتی که دلالت دارند بر این که حضرت مهدی، پنجمین فرزند از فرزندان موسی بن جعفر علیه السلام است: 98 روایت.


22 – روایاتی که دلالت دارند بر این که حضرت مهدی چهارمین فرزند از فرزندان علی بن موسی علیه السلام است: 95 روایت.


23 – روایاتی که دلالت دارند بر این که حضرت مهدی سومین فرزند از فرزندان محمد بن علی علیه السلام است: 90 روایت.


24 – روایاتی که دلالت دارند بر این که مهدی علیه السلام از فرزندان امام هادی علیه السلام است: 90 روایت.


25 – روایاتی که دلالت دارند حضرت مهدی فرزند امام حسن عسکری علیه السلام است: 146 روایت.


26 – روایاتی که دلالت دارند بر
این که اسم پدرش حسن است: 147 روایت.


27 – روایاتی که دلالت دارند بر این که حضرت مهدی، دوازدهمین امام و «خاتم » امامان است: 136 روایت.


با توجه به این همه روایات، آیا شکی نسبت به نسب حضرت مهدی علیه السلام باقی می ماند؟!


ادامه دارد…


www.shamsevelayat.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید