ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

عدالت اجتماعی در عصر ظهور

عدالت یك تكلیف الهی و اصل محبوب مطابق با خواست و فطرت انسان و موجب تعالی بشر در حوزه‏های مختلف زندگی فردی و اجتماعی است و جامعه‏ی بشری هم از ابتدا، تا حال آرزوی روزی را داشته و دارد كه در آن، ظلم، تبعیض و بی‏عدالتی در تمام چهره و ابعادش، نابود شود و نسیم ملایم عدالت و برابری در تمام زوایای زندگی انسان‏های دردمند و رنجیده، نفوذ كند، دردهای كهنه و قدیمی بشر، ناشی از ظلم و بی‏عدالتی را با داروی شفابخش عدالت و برابری، مرهم نهاده و التیام بخشد؛ ولی دریغ و درد كه این ایده و آرزو، تا حال محقق نگردیده و تعبیری برای این رؤیای شیرین، پیدا نشده است…


 


اكنون این سؤال مطرح است كه آیا انسان‏های دردمند و تشنه‏ی عدالت و برابری، تا ابد در حسرت این آرزوی ناپیدا و رؤیای تعبیر نشده، خواهند سوخت؟ یا روزی این خواب خوش و شیرین، تعبیر خواهد شد، و آمال و آروزهای دیرین بشر دردمند، محقق شده و مصداق عینی و خارجی پیدا خواهد كرد؟
دین مبین اسلام به عنوان دین جاوید و جهانی، پرسش‏ها و ابهامات مطرح شده، پیرامون آینده بشر را با صراحت و روشن، پاسخ داده است. قرآن‏كریم در آیات گوناگون و مختلفی از سنتِ پیروزی حق بر باطل1، خلافت و وراثت مؤمنان و صالحان در زمین2، جهان شمولی دین خدا3، استقرار آیین خدا پسندانه و تحقق صلح و امنیت جهانی4 و بالاخره غلبه‏ی راه و رسم عادلانه‏ی انبیاء و پیامبران الهی… خبر می‏دهد و می‏فرماید: «ما در كتاب زبور، پس از ذكر چنین مرقوم كردیم كه در آینده صالحان و پاكان، وارثان زمین خواهند شد و روی زمین برای همیشه از عناصر و حاكمیت جور و ستم، پاكیزه، خواهد شد. به راستی كه در این، پیامی است برای عبادت كنندگان».5
و در آیه‏ی دیگر می‏خوانیم: «خداوند به افرادی كه ایمان آورده‏اند و عمل صالح انجام داده‏اند وعده می‏دهد كه آنها را قطعا خلیفه‏ی روی زمین خواهد ساخت… و دین و آیینی را كه برای آن‏ها پسندیده، پا بر جا و ریشه‏دار خواهد كرد، خوف و ترس آن‏ها را به امنیت و آرامش تبدیل خواهد نمود».6
انبو
هی از احادیث و روایات كه از رسول‏گرامی اسلام(ص) و ائمه(ع) نقل شده است، این حقیقت را روشن ساخته‏اند كه سنن وعده شده‏ی الهی، مبنی بر نابودی ظلم، جور و بی‏عدالتی و استقرار نظام عدالت‏گستری كه در آن دین خدا بر همه‏ی ادیان و مذاهب انحرافی، پیروز شده، پاكان و صالحان، اداره‏ی امور جامعه را به دست گیرند، در زمان ظهور آخرین خلیفه‏ی خداوند و وصی حق در زمین، حضرت حجت(عج) محقق خواهد شد و آن حضرت با شمشیر عدالت‏گستر خویش، تمامی نظام‏های فاسد را از بین برده و گوهر گمشده‏ی بشر یعنی عدالت اجتماعی را در پهن‏دشت هستی به وجود خواهدآورد.
لذا در حدیث شریفی می‏خوانیم: «هنگامی كه قائم قیام كند، عدالت در جامعه پیاده خواهد شد و با حاكمیت عدالت و برابری، ظلم و جور نابود شده و از امنیت كامل در مسیر عبور و مرور مردم «در كل جهان» به وجود خواهد آمد… حقوق غضب شده‏ی مردم، گرفته شده و به صاحبانشان مستردد خواهد شد…»7


عدالت اجتماعی در عصر:
از ویژگیهای منحصر به فرد دوران حكومت حضرت مهدی(عج) كه در روایات و احادیث معصومین(ع) فراوان ذكر شده و مورد تاكید و توجه قرار گرفته و از برجستگی خاص برخوردار می‏باشد استقرار عدالت اجتماعی، در تمام زوایای زندگی جامعه‏ای بشری است، تعبیر: «یملا الارض قسطا وعدلاً كما ملئت ظلما وجورا؛ تعبیر آشنایی است كه از طرق مختلف، در ده‏ها حدیث كه دوران طلایی و زندگی‏ساز عصر ظهور را ترسیم می‏كنند، آمده است و در پرتو اصل محبوب و دوست داشتنی عدالت اجتماعی است كه نابسامانی‏های سیاسی، ستم اجتماعی و ظلم اقتصادی، كه زائده‏ای نظام ظا
لمانه ای تبعیض، ستم و بی‏عدالتی است، سامان می‏یابد، و همگان، جامه ای عافیت، سلامت و كرامت بر تن خواهند كرد، و این جمله‏ی حضرت علی(ع) كه: «از عدالت خود، لباس عافیت بر تنتان كردم»8 با اجرای احكام، قوانین و حدود الهی و حاكمیت عدالت اجتماعی در عصر ظهور، به معنای واقعی كلمه در كل جهان، تبلور عینی و تحقق خارجی پیدا خواهدكرد.
لطافت و نسیم زندگی ساز عدالت اجتماعی در عصر ظهور، طبق حدیث شریف از امام صادق(ع)9 تا اقصی نقاط جهان و زوایای ناپیدای منازل و خانه‏های مردم، نفوذ كرده، مأمن و مسكن آنان را گرما و حرارت خاص و ویژه‏ای خواهد بخشید، و در پرتو حرارت و گرما و لطافت عدالت اجتماعی و بستر مناسب آن عصر و زمان است كه: دین و دنیای مردم، حیات انسانی و زندگی معنوی جوامع بشری، سر و سامان گرفته و همه چیز، جان تازه‏ای خواهد گرفت.


محورهای عدالت در عصر ظهور:
الف. عدالت در تقسیم بیت المال:
فراهم آوردن رفاه و آسایش، و ایجاد شرایطی كه در آن، آحاد جامعه جهانی ، كفاف زندگی داشته و اضطراب و نگرانی، از این ناحیه، احساس نكند در سرلوحه‏ی برنامه‏های كاری حكومت حضرت مهدی(عج) قراردارد، حضرت با توزیع عادلانه‏ی بیت‏المال و درآمدها و نظارت دقیق به دستگاه‏های اقتصادی حكومت، زمینه لازم برای رفاه و آسایش همگانی را فراهم خواهند كرد. و در راه فقرزدای و تأمین معیشت مردم، جدّیت و تلاش خاصی از سوی مأمورین حكومتی، صورت خواهد گرفت، به گونه‏ای كه ساكنان آسمانها و زمین، از شرائط به وجود آمده، راضی و خشنود خواهند شد.
ابوسعید خدری می‏گوید: «پیامب
ر(ص) فرمود: به مهدی بشارتتان می‏دهم او به هنگام اختلاف مردمان از میان امت من، ظهور خواهدكرد، و ساكنان آسمانها و زمین از او خشنود خواهند شد او مال را درست درست تقسیم می‏كند مردی پرسید: درست درست چیست؟ فرمود: میان همه مساوی10 و در حدیث دیگر می‏خوانم كه: مهدی(عج) میان مردم، در تقسیم اموال، به مساوات رفتار، می‏كند به طوری كه دیگر نیازمند و محتاجی یافت نمی‏شود.11
ب. عدالت در انتخاب افراد شایسته:
یاران حضرت مهدی(عج) و افرادی كه شایستگی و افتخار انتخاب برای خدمت‏گذاری در حكومت جهانی آن حضرت را نصیب خواهند شد، افراد سست عنصر و بی‏اراده‏ای كه دین را به دنیا بفروشند، و برای احراز، حفظ و نگهداری پست و مقام «یتشبث بكل حشیش» به هر نیرنگی، متوسل شوند نخواهند بود بلكه كارگزارانی آن حضرت، افراد شایسته و وارسته خواهند بود كه جسم و جان شان و روح و روان شان را در مدرسه عشق و ایمان، پرورش و صیقل داده‏اند و با تمام وجود، در خدمت آن حضرت قرار گرفته و شب و روز، برای پیش برد و اجرای برنامه‏های اصلاحی حضرت، تلاش و فعالیت خواهند كرد، افرادی كه ترس از خدا، و پایبندی به تعهد و تكلیف، با گوشت، پوست و خون آنها عجین شده است ایمان به خدا، عشق خدمت به جامعه بشری و كسب رضای امام زمانشان، روح و روان آن‏ها را در خود گداخته است.
احادیث و روایاتی كه ویژگی یاران پاك باخته حضرت مهدی(عج) را بیان می‏كنند، فراوان است از جمله حضرت علی(ع) می‏فرماید: «به هوش باشید كه مهدی زیباترین انسانها، در سیما و كامل‏ترین آنها در اخلاق و ارزش‏های معنوی و انسانی است هنگامی كه قیام كند یاران اصلی او كه شمارشان 313 نفر و به شمار یاران پیامبر(ص)، در جنگ بدر است، همگی بسان شیرانی، از قرارگاه خویش خارج گشته و بر گرد آن گرامی، حلقه می‏زنند آنان به راستی بسان پاره آهنی هستند اگر بر متلاشی نمودن كوه‏ها تصمیم بگیرند آنها را نابود می‏سازند آنان خدا را آن گونه كه شایسته است به یكتای و یگانگی می‏پرستند، شبانگاهان ندای دل‏نواز نیایش و گریه‏های آنان از خوف خدا، بسان مادران جوان مرده، طنین‏افكن است، شب زنده دارند و روزه گیران، از نظر معنوی و اخلاقی همه بسان هم هستند گویی یك پدر و مادر آنان را پرورانده‏اند و دلهایشان، لبریز از مهر و خیرخواهی… است به هوش باشید كه نام بلند آنان را می‏دانم و از شهرهای‏شان نیز آگاهم.»12
از سوی دیگر، اعمال
و رفتار كارگزاران حكومت جهانی در عصر، ظهور، به شدت مراقبت خواهد شد، مأموران مخفی حكومت مركزی، قبل از آنكه مردم را زیر نظر گیرند، به اعمال و رفتار كارگزاران حكومت می‏نگرند زیرا: اگر مجموعه‏ی مدیران یك جامعه، صالح، عادل و متعهد باشند منبع و خواستگاه اصلی تزریق شایستگی به رگها و شریانهای كل جامعه، پدید خواهد گشت.13
امام علی(ع) می‏فرماید: «مهدی(عج) قاضیان زشت كار را كنار می‏گذارد و دست سازش‏كاران (رشوه بگیران) را از سرتان كوتاه می‏كند و حكمرانان ستم پیشه را عزل می‏نماید و زمین را از افراد پست و خائنین پاك می‏سازد».14
و در جای دیگر می‏فرماید: «عمّال و كارگزاران حكومت‏های جور را، بر آن همه كار بد كه كرده‏اند مؤاخذه می‏كند»15 و در حدیث دیگری می‏خوانیم: «مهدی بخشنده است او درباره عمّال و كارگزاران و مأموران دولت خویش، بسیار سختگیر است و با ناتوانان و مستمندان بسیار دل رحم و مهربان است».16
با سختگیری و اعمال روش دور از نرمش و چشم‏پوشی درباره كارگزاران حكومت و مجریان امور، امام موفق می‏شود روش‏های عادلانه خویش را در جامعه ، جامه عمل بپوشاند و نمونه كامل و آرمانی حكومت و نظام دادگستر را به همگان بنمایاند، و اصلی‏ترین مشكلی را كه همه حكومت‏های بشری در طول تاریخ گرفتار آن بوده‏اند از میان بردارد، در دوران آن امام منجی، نخست از كارگزاران و دست‏اندركاران و همه مجریان امر، خواسته می‏شود كه به موازین عدالت، پایبند باشند و بدان عمل كنند و بدین‏سان این اقدام عملی مهم، از متصدیان امور به دیگران سرایت می‏كند…»17
ج. عدالت در اجرای قانون:
در طول تاریخ بشر، افراد زیادی بوده‏اند كه: در سخنرانیها، كتاب‏ها، مقالات و سروده‏های خود، مطالب جالب، شیرین و مهیج درباره عدالت، برابری، و مساوات، گفته‏اند، نوشته‏اند و سروده‏اند ولی همین سخنوران توانا و نویسندگان چیره‏دست، شعرا و ادبای نامدار و متكلمان، فیلسوفان نامی، هنگامی كه خود بر مسند قدرت تكیه زده و به پست و مقامی رسیده‏اند، و در میدان عمل و محك تجربه قرار گرفته‏اند، برخلاف گفتار و نوشتار خویش، عمل كرده‏اند و با سیه‏روی، در معركه‏ی امتحان و آزمایش، مواجه شده‏اند.
حضرت علی(ع) در یك جمله‏ی كوتاه این واقعیت تلخ را این گونه بیان می‏فرماید: «حق و عدل، وسیع‏ترین میدانها را به هنگام گفتن دارد، تنگ‏ترین و مشكل‏ترین میدان را در مقام
عمل و اجرای قانون و دادن حق به صاحبان آن».18 اما در عصر ظهور حضرت مهدی این گونه نخواهد بود زیرا: اوّلاً: او معصوم است و منزّه از هر خطا و اشتباهی و ثانیا: با توجه به علم امامتی كه خداوند به او داده است، چهره واقعی افراد جانی، ستمكار و قانون شكن را می‏داند و می‏شناسد، لذا آن امام همام، برای استقرار نظام ارزشمند الهی و اصلاح جامعه و محیط امن و آرام، افراد جانی و بزهكار را شناسایی و تادیب خواهد كرد. حتی افراد و اشخاص كه در خفا و پنهانی، مرتكب جرم و جنایت شده و به حقوق دیگران تجاوز كنند، حضرت مهدی(عج) آنان را شناسایی و به كیفر اعمال ننگین‏شان خواهد رساند و همین امر باعث می‏شود كه افراد جانی و بزهكار، دست و پایشان را جمع كرده حتی در خفا و پنهانی هم، جرأت و جسارت گناه، معصیت، تخلّف و حرمت شكنی را نداشته باشند.
امام صادق(ع) می‏فرماید: «گاه اتفاق می‏افتد كه فردی در كنار مهدی(عج) ایستاده و سخن می‏گوید، كه آن حضرت دستور می‏دهد گردنش را «به خاطر جنایت مخفیانه‏اش» بزنند و آنگاه است كه در شرق و غرب عالم جنایتكاری نمی‏ماند مگر از آن پیشوای عدالت‏گستر و آگاه ، حساب می‏برد.19 در حدیث دیگر از امام صادق(ع) نقل شده است كه «دنیا به پایان نخواهد رسید تا بزرگ مردی از خاندان ما قیام نماید، او به سبك داوود، حكومت و داوری خواهد كرد و از دلایل و گواهان نخواهد پرسید، حق هر كس را به او اعطا خواهد كرد».20
باز از امام صادق(ع) نقل شده است كه: «هنگامی كه قایم آل‏محمد(عج) قیام نماید، میان مردم به سبك داوود حكومت و داوری خواهد كرد و نیازی به دلیل و برهان ندارد خداوند به او الهام كرده و او با علم و آگاهی خویش، داوری و حكومت می‏كند و هر گروهی را از آنچه نهان می‏دارند با خبر می‏سازد.»21
حتی درباره قضات و نمایندگان كه حضرت مهدی(عج) به نقاط مختلف جهان گسیل می‏دارد، این گونه می‏خوانیم كه: «هنگامی كه قایم(عج) قیام كند به هر منطقه و شهری، فرستاده‏ای آگاه و پروا پیشه، گسیل می‏دارد و به او می‏گوید: برنامه كاری تو در كف دست توست، از این رو، هرگاه كاری برایت پیش آمد كه راه حلّ آن را نفهمیدی و داوری در آن را نشناختی، به كف دست خود نظاره كن و آنچه در آن یافتی عمل نما.»22
با توجه به احادیث فوق الذّكر، می‏توان گفت: هر مجرم و گناهكاری كه در خور كیفر باشد، امام مهدی(عج) براساس علم امامت خود، عمل كرده و حرمت‏شكنان
قوانین الهی و اجتماعی را به جزای اعمال ننگین‏شان خواهند رساند، و منتظر گواهی گواهان و اقامه‏ی دلایل و مدارك از سوی مدعی نخواهد ماند و به سوگندهای دروغین، از سوی طرفین دعوا، توجه نخواهد كرد، و آنچه حق و عدالت است، آن را ملاك قرار داده و براساس آن، حكم و داوری نموده و با اجرای دقیق احكام الهی، آزادی و امنیت به معنای واقعی كلمه را به جامعه جهانی عرضه خواهد كرد، امنیتی كه در آن، جان، مال، ناموس، حیثیت و آبروی افراد حفظ خواهد شد، و انسانها، دیگر از ناحیه تضییع حقوق‏شان، دلهره، اضطراب و نگرانی نخواهند داشت.
از خدا می‏خواهیم هر چه سریعتر، موانع ظهور آن امید محرومان و مستضعفان را مرتفع ساخته و لباس فرج، بر اندام و قامت مباركش بپوشاند و با ظهور آن فرزانه فضیلت سمبل فضیلت و كرامت، اسوه‏ی تقوا و عدالت و منتقم آل‏علی و محمد(ص) به تمامی نامردی‏ها و نامردمی‏ها پایان داده، ظلم و بی‏عدالتی را از كل جهان، ریشه‏كن سازد و با اجرای احكام و قوانین ارزشمند الهی و انسانی به دست نازنین آن یگانه دوران، امنیت و آزادی و عدالت اجتماعی را به ارمغان آورده و با داروی شفابخش دین، زخم‏های كهنه و دردهای دیرین انسان‏های مظلوم و مستضعفان التیام بخشد.


به امید آن روز < /SPAN>


پی نوشت :


1. اسراء/ 81 و انفال 7 ـ 8.


2. انبیاء/ 105 ـ 106 و قصص/ 5.


3. توبه/ 33 و صف/ 7.


5. نور/ 105 ـ 106.


6. نور/ 55. 7. منتخب الاثر، باب 43، حدیث 1، ص 379.


7. منتخب الاثر، باب 43، حدیث 1، ص 379.


8. نهج البلاغه، خطبه 87:«والبستكم العافیة من عدلی».


9. بحارالانوار، ج 52، ص 362: «…اما والله لیدخلن «القائم» علیهم عدله جوف بیوتهم كمایدخل الحروا…».


10. منتخب الا ثر، ص 147:… قال رسول اللّه‏(ص): «ابشّركم بالمهدی یبعث فی امتی علی اختلاف الناس و یرضی عنه ساكن السّماء و ساكن الارض یقسم المال صحاحا فقال له رجل و ما صحاحا ؟ قال: التسویه بین الناس».


11. بحارالانوار، ج 51، ص 88: «ویسوی بین الناس حتی لاتری محتاجا الی الزكاة».


12. امام مهدی از ولادت تا ظهور ، ترجمه علی كرمی، ص 614: «الا وان المهدی احسن الناس خلقا و خلقا ثم اذ اقام یجتمع الیه اصحابه علی عدة اهل بدر و هم ثلاثمائة و ثلاثة عشرة رجلاً كانهم لیوث قد خرجو من غایاتهم مثل زبرالحد ید لوانهم همو ا بازالة الجبال الرواسی لازالوها عن مواضعها فهم الذین وحدوا اللّه‏ حق التوحیده…».


13. رجوع به عصر زندگی، ص 57.


14. بحارالانوار ج 51، ص 120: «لیننزعن عنكم قضاة السوء و لیقبضنّ عنكم المراضین ولیعزلن عنكم امراء الجور ولیطهرنّ الا رض من كل غاش».


15. نهج البلاغه خطبه 138: «یأخذ الوالی من غیرها عمّالها علی مساوی اعمالها».


16. المهدی الموعود المنتظر، ج 1، ص 277: «المهدی سمع بالمال شدید علی العمّال رحیم بالمساكین».


17. عصر زندگی ـ آینده انسان و اسلام ـ، ص 59.


18. نهج البلاغه، خطبه 216:«فالحق اوسع الاشیاء فی التواصف واضیقها فی التناصف».


19. غیبت نعمانی، ص 239، باب 13، حدیث 33؛ بحارالانوارج 52، ص 320: « بیناالرجل علی راس القائم(عج) یامرو ینهی اذامر «الامام» بضرب ، عنقه فلا یبقی بین الخافقین شیء الاّ خافه».


20. بحارالانوار، ج 52، ص 32؛ بصائرالدرجات، ص 278: «لاتذهب الدنیا حتی یخرج رجل منی یحكم».


21. بحارالانوار چاپ بیروت ج 52، باب27، حدیث 89، ص 339: «اذاقام قائم آل‏محمد(عج) حكم بین الناس بحكم داوود لایحتاج الی بینة یلهمه اللّه‏ تعالی و یحكم بعلمه و یخبر كل قوم بما استببطنواه»


22. غیبت نعمانی، ص 319، باب 21، حدیث 8 ؛ بحارالانوار، ج
52، ص 365: «اذاقام القائم بعث فی اقالیم الارض فی كل اقلیم رجلا… یقول له الامام(ع) عهدك فی كفك فاذا ورد علیك امر لا تفهمه و لا تعرف القضاءٌ فیه فانظر الی كفك و اعمل بما فیها». 


*****


منبع : مركز فرهنگ و معارف قرآن، محمد آصف عطائی


www.thaghalain.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید