ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

آشنایی با حساب ابجد در معماری اسلامی


ابجد. اين واژه از نخستين چهار حرف الفباي قديم سامي ساخته شده و به كاربرد حروف بهجاي اعداد (حساب ابجد = حساب جمل)، يعني ارزش عددي حروف در ترتيب الفباي سامي باستان، اشاره دارد (4: ج 1، ص 261). برخي آن را نام نخستين صورت از صور هشتگانه حروف جمل دانستهاند (2 و 3: ج 1، ذيل “واژه”: 2 دهخدا، علي‌اكبر. لغتنامه. ج 1. ذيل “ابجد”؛ 3) معين، محمد. فرهنگ فارسي. ج 1، ذيل “ابجد”). در تعريفي ديگر، ابجد تركيب چهار صامت نخست از صامتهاي بيست و دوگانه سامي ـ عربي است كه از باب اختصار بهترتيب كهن الفباي عربي گفته شده است (1: ج 2، ص 360 : 1) آذرنوش، آذرتاش. “ابجد”. دايرهالمعارف بزرگ اسلامي. ج 2، ص 360-362). در مشرقزمين، مجموعه حروف را (احتمالاً بهمنظور سرعت در حفظ كردن) در هشت لفظ قابل تلفظ، اما بدون معني، به اين ترتيب ميآورند: ابجد، هوّز، حُطّي، كلمن، سعفص، قَرِشت، ثخذ، ضظغ (4: ج 1، ص 261).


تاريخچه. با توجه به اكتشافات اخير (آثار رأس شَمره در شمال سوريه)، شايد الفباي خط اوگارتيها، نخستين الفبايي باشدكه تاكنون شناخته شده است. نگارش اين كتيبهها كه به خط ميخي شبيه است به اواسط هزاره دوم پيش از ميلاد مي
رسد. الفباي آن بر صامتها استوار است و شامل بيست و دو حرف است كه در شش گروه نخست الفباي ابجدي گرد آمده است. اين الفبا از طريق زبانهاي آرامي به عربي راه يافته است. در دستگاه ابجدي فنيقي، بيش از 22 حرف وجود ندارد و بنابراين، بقيه صامتها تا 28 حرف در گروههاي ثخذ و ضظغ به آن افزوده شده است. اين كار توسط اقوام غيرعرب كه اين خط را بهكار بردهاند انجام گرفته است. ريشهيابي نويسندگان مسلمان درباره تركيبات دستگاه ابجدي بسيار غريب و افسانهآميز است (1: ج 2، ص 361). عربها گاه به هريك از اين هشت صورت معنايي خاص دادهاند؛ مانند ابجد، يعني آغاز كرد؛ هوّز، يعني در پيوست؛ حطّي، يعني واقف شد؛ كلمن، يعني سخنگو شد؛ سعفص، يعني از او آموخت؛ قرشت، يعني تربيت كرد؛ ثخذ، يعني نگاه داشت؛ و ضظغ، يعني تمام كرد (2: ج 1، ذيل “ابجد”). برخي نيز شش تركيب ابجد تا قرشت را نام پادشاهان مَديَن پنداشتهاند. در روايتي ديگر، اين تركيبات را نام جنيان و در جاي ديگر نام ايام هفته دانستهاند (1: ج 2، ص 361).


شش گروه اصلي دستگاه ابجدي را به اين شكل نيز آوردهاند: ابجاد (ابوجاد)، هاوز (هوّاز)، حاطي، كلمان (كلمون)، صاع فض، و قرست (قريسات). اختلاف در ترتيب ابجدي شرقي و غربي نيز شايد دليلي جز اختلاف منابع نداشته باشد. در مغرب و اندلس، چهار گروه ابجدي اول با گروههاي شرقي يكي است، اما بقيه به اين صورت گروهبندي شده است: صعفض، قرست، ثخذ، ظغش (:1 ج 2، ص 362). شيخ صدوق از حضرت علي (ع) روايت ميكند كه فرمود عثمان از رسول خدا (ص) تفسير ابجد را پرسيد و حضرت فرمود: ”
تفسير ابجد را بياموزيد، به راستي سراسر آن شگفتي است؛ واي بر عالمي كه تفسير آن را نداند. پس كسي پرسيد: يا رسول
الله تفسير ابجد چيست؟ حضرت فرمود: اما “الف” همزه الله است كه حرفي از اسماء الهي است و اما “باء” بهجهالله است و “جيم” جنهالله و جلالالله و جمالالله …”.


انواع ابجد. ابجد بر سه نوع است: كبير، صغير، و وسيط. ابجد كبير از عدد يك تا هزار است كه به بيست و هشت حرف در زبان عربي به ترتيب زير تقسيم شده است:


الف = 1؛ ب = 2؛ ج = 3؛ د = 4؛ ه  = 5؛ و= 6؛ ز = 7؛ ح = 8؛ ط. = 9؛ ي = 10؛ ك = 20؛ ل = 30؛ م = 40؛ ن = 50؛ س = 60؛ ع = 70؛ ف = 80؛ ص = 90؛ ق = 100؛ ر = 200؛ ش = 300؛ ت = 400؛ ث = 500؛ خ = 600؛ ذ = 700؛ ض = 800؛ ظ = 900؛ و غ = 1000 (بدين ترتيب، بهطور مثال، “علي” برابر 110 است: ع = 70، ل = 30، و ي = 10). اما ابجد صغير بر عدد حروف ابجد با كمكردن 9 از هريك از آنها اطلاق ميشود؛ بهطور مثال، عدد حرف “ي” 1 ميشود، چون از 10 (= ي) اگر 9 واحد كم كنيم عدد 1 بهدست ميآيد. در ابجد وسيط، حروف ابجد كبير با كمكردن 12 (به جاي 9) بههمان طريق كه در ابجد صغير آمده محاسبه ميشود. گاه به ابجد اكبر نيز اشاره ميشود و آن مربع اعداد حروف ابجد كبيراست؛ كه در اين صورت، حرف “ي” برابر 100 ميشود و يا حرف “ق” برابر 10000 خواهد بود.


در حساب ابجد، هر كلمه را يا به حساب مجمل محاسبه ميكنند يا به حساب مفصّل. مجمل آن است كه تعداد حروف كلمه را آنطور كه نوشته ميشود حساب كنند. بهطور مثال، كلمه “قدوس” داراي چهار حرف “ق”، “د”، “و”، و “س” است كه 170 ميشود؛ ولي در حساب مفصّل هر حرف را تلفظ ميكنند و آنگاه عدد را بر اساس تلفظ آن محاسبه ميكنند، بدين ترتيب، حرف “ق” در كلمه قدوس قاف تلفظ ميشود، يعني از سه حرف “ق الف ف” تشكيل شده كه به حساب ابجد 181 ميشود دال، واو، و سين نيز بههمين ترتيب محاسبه ميگردد. بن
ابراين، قدوس به حساب مفصّل 349 خواهد شد، و حال آنكه به حساب مجمل 170 مي
شود. در مورد حروف فارسي “پ”، “چ”، “ژ”، و “گ” كه در خط عربي وجود ندارد، قاعده بر آن است كه عدد ابجد آنها را با حروف قريبالمخرج عربي آنها محاسبه ميكنند، به اين صورت: پ= ب، چ = ج، ژ= ز، و گ= ك.


موارد استعمال حروف بهجاي اعداد هميشه محدود و استثنايي بوده و اعداد به مرور جاي حروف را گرفتهاند. با اين همه، اعداد ابجدي در 1) اسطرلابها؛ 2) ماده تاريخ كه معمولاً بهصورت منظوم ميآيد؛ 3) شيوه</SPAN& gt;هاي مختلف غيبگويي و ساختن كلمات؛ و 4) براي صفحه شمار مقدمه كتابها و فهرست مندرجات آنها در آثار امروزي بهكار ميرود؛ چنا
ن
كه در غرب نيز از اعداد رومي براي اين منظور استفاده ميشود (4: ج 1، ص 261-262: 4) نيكنام، مهرداد. “ابجد”. دايرهالمعارف تشيع. ج 1، ص 261-262).


از الفبای ابجد برای متناظر کردن اعداد و واژه‌ها نیز استفاده می‌شود. به این ترتیب که برای هر حرف واژه‌ای که بخواهند به عدد تبدیلش کنند عدد متناظر را از جدول زیر بر می‌دارند و اعداد بدست‌آمده را جمع می‌زنند. برای نمونه در این روش، واژهٔ «علی» برا
بر با «۱۱۰» می‌شود همچنین «یاعلی» برابر با ۱۲۱ می‌باشد. برخی افراد برای این شماره‌ها ویژگیهای فراطبیعی قائلند.


 


كاربرد:


الف)صفحه‌های مقدمهٔ بعضی از کتاب‌ها را با این عددها شماره گذاری می‌کنند.


ب)تاریخ وقایع مهم را با ترکیب حروف ابجد به صورت یک کلمه یا یک عبارت یا یک جملهٔ معنی دار یا شعر در می‌آورند که به خاطر سپردن آن کلمه یا عبارت یا آن جمله یا شعر، تاریخ مزبور را حساب می‌کنند.در معماري با شعر تاريخ نام بنا را در قسمتي از بنا مثلا كتيبه درج مينمايند


ج)در موسیقی پس از اسلام، در ثبت اصوات و دساتین از حروف ابجد استفاده شده‌است. برای نمونه نغنه‌های دستگاه شور با حروف ابجد عبارت بوده‌اند از: «یح یه یب ی ح ه ج ا» و فاصله‌ها و ابعاد آن‌ها: «ط ط ج‍ ج‍ ط ج‍ ج‍» که در موسیقی امروز به ترتیب نت‌های سل، لاکرن، سی بمل، دو، رکرن، می‌بمل، فا و سل را تشکیل می‌دهند.


د)گاهی در نوشتن، برای جدا کردن مطالب مختلف از یکدیگر، آنها را با حروف ابجد مشخص می‌کنند. مثلاً در همینجا برای جدا کردن کاربردهای حروف ابجد، آنها را با حروف الف، ب، ج و … مشخص کردیم.


 












<TD style="BORDER-BOTTOM: #ece9d8; BORDER-LEFT: #ece9d8; PADDING-BOTTOM: 0.75pt; PADDING-LEFT: 0.75pt; PADDING-RIGHT: 0.75pt; BACKGROUND: none transparent scroll repeat 0% 0%; HEIGHT: 28.55pt; BORDER-TOP: #ece9d8; BORDER-RIGHT: #ece9d8; PADDING-TOP: 0.75pt"&gt ;

ح



















































الف


ب


ج


د


ه‍

</TD&gt ;

و


ز


ط


ی


ک


ل


م


ن


س


ع


<P style="TEXT-ALIGN: justify; LINE-HEIGHT: 200%; MARGIN: 0in 0in 0pt; unicode-bidi: embed; DIRECTION: rtl; BACKGROUND: white; mso-background-themecolor: background1" dir=rtl class=MsoNormal&g t;ف


ص


ق


ر


ش


ت


ث


خ


ذ


ض


ظ


غ


۱


۲


۳


۴


۵


۶


۷


۸


۹


۱۰


۲۰


۳۰


۴۰


۵۰


۶۰


۷۰


۸۰


۹۰


۱۰۰


۲۰۰


۳۰۰


۴۰۰


۵۰۰


۶۰۰


۷۰۰


۸۰۰


۹۰۰


۱۰۰۰


 


 مثال


1.     نوسازي بازار قیصریه لار:


بازار قیصریه در شهرستان لار از توابع استان فارس کشور ایران واقع شده‌است. این بازار یک مجموعه نفیس و پرتنوع معماری قدیم ایران است.


نوسازی بازار قیصریه در دوره ناصرالدین شاه به‌وسیله فتحعلی خان حاکم فارس صورت گرفت. کتیبه دوم، کتیبه مفصلی است که درپای گلوی گنبد هشتی دالان قیصریه بخط نستعلیق در دوره شاه عباس کبیر نصب شده‌است. کتیبه چهارسوق قیصریه از سمت جنوب شروع می‌شود و مضمون آن چنین است: شکر خدا که باز بتأیید کردگار درعهد پادشاه جهان سایه خدا عباس شاه آنکه ز خاک درش مدام کسب سعادت ابدی می‌کند همای از یمن عدل خان زمان آنکه از کفش خجلت برد محیط چو گیرد ره سخای ویران سرای لار بسعی وزیر دهر دستور بحر خاطر و دارای مهرو رای قنبر علی بیک آنکه ز آئینه دلش در غیرت ابد شده جام جهان نمای. و در دنباله کتبیه، معمار بازار و بنای آن معرفی شده‌اند: عمل استاد نورالدین محمد – بنا احمد سپاه و اشعار کتیبه باز ادامه می‌یابد : مامور شد چنانکه نمانده‌است جغد را از وی ز بهر ساختنش آشیانه جای از قیصریه‌ای که هوای فضای او همچون نسیم باغ بهشت است غم‌زده‌ای تاریخش از خرد طلبیدم جواب گفت دارالامان لار شد احیاء از این بنا. و بنابراین برحسب حروف ابجد، تاریخ تجدید ساختمان و تعمیرات قیصریه در دوره شاه عباس کبیر و سال ۱۰۱۴ هجری قمری است


2.     مجموعه گنجعليخان كرمان:


مجموعه گنجعليخان کرمان، مجموعه عام المنفعه اي است که همزمان با شکوفايي اقتصاد عصر صفوي در سالهاي 1007 تا 1029 هجري قمري به سعي “گنجعليخان” حاکم وقت کرمان ساخته شد و به همت پسرش “عليمردان خان” تکميل گرديده است. اين مجموعه هنوز هم مرکزيت خود را در هسته شهر حفظ کرده و از شاهکارهاي معماري و مجموعه اي عالي از آثار باشکوه دوره صفويه محســــوب مي شود. در بناي آن از وجـــود هنرمنداني چون “سلطان محمد معمار يزدي” و “عليرضا عباسي” خطاط مشهور، استفاده شده است.


اين مجموعه شامل ميداني است که مرکز تجمع مردم، برگزاري مراسم جشن و عزا، ابلاغ اعلانات حکومتي، معرکه گيري مرشدان و شعبده بازان بوده است. اين محوطه به ابعاد 50 × 100 متر و به مساحت 500 متر مربع مي باشد که سه طرف آن بازارهاي زيباي مسقف قراردارد و در طرف ديگر آن حجره هاي تجاري واقع شده اند. ضرابخانه در شمال، حمام در جنوب، کاروانسرا يا مدرسه و مسجد در شرق، آب انبار در غرب و دو چهارسوق زيبا در شمال غرب و جنوب غرب ميدان قرار گرفته اند.
دروازه شرقي ميدان گنجعليخان به بازار بــزرگ گشوده مي شود که روبروي آن حمام گنجعليخان که به “حمام خان” معروف است، قرار دارد. اين حمام که تا نيم قرن پيش داير بوده، يکي از زيباترين و قديمي ترين حمام هاي ايران است که در اوايل قرن يازدهم هجري قمري به فرمان “گنجعليخان” ساخته شده و با نام موزه مردم شناسي، پرجاذبه ترين نقطه توريستي شهر کرمان محسوب مي شود.


مرمت اين حمام از سال 1347 آغاز گرديد و پس از تعميرات لازم و تغييراتي که در آن داده شد به گنجينه مردم شناسي گنجعليخان تبديل گرديد و درحال حاضر با حدود 1000 متر مربع، فضايي کم نظير را به معرض نمايش مي گذارد.


دراين موزه ديدني به کمک مجسمه هاي مومي بسيار زيبا و اشياء و وسايل گوناگون، آداب و سنن اصيل و گاه فراموش شده به نمايش گذاشته شده است. بر
اي ديدار از گنجينه به ياد ماندني مردم شناسي گنجعليخان از نظر آنوبانینی بايد از سردر زيباي آن شروع کرد. جايي که آجرهاي ساده و نيلي، حاشيه اي از سنگ مرمر، نقاشيهاي زيباي سردر و مقرنس بندي زيبا نماي بيروني سردر حمام را در جلوه اي زيبا و با شکوه به نمايش مي گذارد و هر رهگذري را به درون فرا مي خواند. بر سردر حمام که بخشي از نقاشيهاي عهد صفوي آن به تازگي مرمت شده، کتيبه شعري به خط نستعليق بر سنگ مرمر حک شده که مصرع آخر آن سال اتمام بنا را با تبديل به حروف ابجد نشان مي دهد.



“کسي نداده نشان در جهان چنين حمام” سال 1020 هجري قمري



سردر حمام چنان زيباست که هماهنگي کامل خود را با بازار پرشکوه و ديگر بناهاي مجموعه گنجعليخان به تمام معنا حفظ کرده. بر سقف پرشکوه سردر و در ميان نقاشي هاي زيباي آن نام “استاد سلطان محمد معمار يزدي” که طراح و معمار همه بناهاي گنجعليخان است به چشم مي خورد.


سردر ورودي داراي طاق نسبتا بلند با تزئين مقرنس بالا بلند و نقاشيهاي زيباي روي آن که تنها قسمت مرکزي نقاشي آن باقي مانده و بر روي ساير قسمتها حدود 70 سال پيش “ميرزا شکرا…” نقاشي نموده. نقاشي روي سردر ورودي حمام، تصوير شيطان است که عمــل استاد “محمد معماريــــزدي” است. مجسمه هاي جالب توجه آن درحالت هاي مختلف در سربينه و گرمخانه نمايش داده شده است. 



 


رختکن
از 6 غرفه مجزا که متعلق به اقشار مختلف جامعه روزگار خود بودند، تشکيل شده و نور آن از طريق سقف نسبتا بلندي تامين مي شود.
 


گرمخانه
بعد از رختکن و در دو جهت جنوب از طريق راهرويي به هشتي رسيده و سپس با پيچ و خمهاي حساب شده که مانع از خروج هواي گرم و نيز مانع از ديد عموم باشد، به گرمخانه مي رسيم. در قسمت شرق و غرب گرمخانه دو سنگ يکپارچه مرمر سرخ رنگ به شکل محراب نصب گرديده که علاوه بر تامين نور و فضا، طلوع و غروب آفتاب و زمان تقریبی را نشان مي دهد.



خزينه
داراي دو قسمت آب سرد و گرم بوده و در کف آن دو ديگ مسين بزرگ نصب گرديده که گرماي آن از طريق تون يا “گلخن” که در زير خزينه قرار گرفته تامین می شده است. حرارت لازم به وسيله سوزاندن بوته هاي بياباني ایجاد می گردیده.
آب حمام از طريق قنات “شهرآباد” تامين و تا سال 1316 داير بوده است. روش کانال کشي و آبرساني فواره ها بسيار دقيق و بر اصول هندسي حساب شده بسيار جالب توجه مي باشد.




دیگر بناهای مجموعه گنجعلیخان عبارتند از:


چهارسوق
چهارسوق بزرگ گنجعليخان محل تقاطع بازارهاي شمالي، جنوبي و شرقي-غربي است. نماي داخلي آن پس از بازسازي سقف فرو ريخته توسط ميرزا شکرا… که با نقاشيهاي رنگ و روغن در دوره قاجاريه تزئين شده، پوشش و چهره مردم اين دوره را به نمايش مي گذارد. سقف چهارسوق، بلندترين و بزرگترين سقف بازار به شمار مي آيد و به سبک باشکوهي بنا شده است. چهارسوق مسگري نيز در گوشه شمال غربي ميدان واقع شده، بازارهاي مسگري غربي و شمال ميدان را به هم پيوند مي دهد.


بازار گنجعليخان


بازارهاي گنجعليخان نشاني از ميراث اقتصادي اجداد چهارصد سال قبل ما مي باشد که جايگاه پيوند مشتري و مغازه دار شهري و روستايي، بالاشهري و پائين شهري و خريدار و فروشنده مي باشد و از ديرباز قدرتي شکست ناپذير، عليه سلاطين جبار بوده است. صداي پاي رهگذران، گفتگوي مشتريان و فروشندگان و صداي چکش مسگران، همچون نواي دلنشين موسيقي، نوازشگر گوش هر شنونده مشتاقي است که آرزوي سفر به عصر شکوفاي صفوي را دارد. زيرا هنوز هم ادويه و سوغاتي هاي عصر صفوي نظير پسته، حنا، زيره، کتيرا، قاووت، قالي و… در آن يافت مي شود. اين بازار هم از نظر کالبد و هم از نظر کارکرد سرآمد همه بازارهاي کرمان مي باشد و در تلفيقي بي نظير با ساير عناصر اين مجموعه، نمونه کاملي از “معماري ارگانیک” را به نمايش مي گذارد.


مدرسه
اين بنا در سال 1007 هجري قمري، در شرق ميدان به ابعاد 23 × 5/31 متر (با 725 متر مربع زيربنا) در دو طبقه ساخته شده. کتيبه هاي آن به خط استاد عليرضا عباسي، خطاط مشهور عصر صفوي نوشته شده است. کاشيکاري نماي داخلي و بيروني مدرسه از نوع معرق و معقلي است و کاربنديهاي زيبا، مقرض بنديهاي منقوش، گچبريها و نقاشيهاي ديدني، مکمل تزئينات آن مي باشد.


وجود حجره هايي به سبک مدارس مذهبي، سبک معماري، کتيبه سنگي وقف نامه و وجود يک قاب کاشيکاري در ضلع شرقي مدرسه که بر روي آن حديث شريف “انامدينه العلم و علي بابها” نقش بسته است و نيز اسماء متبرکه و آيات قرآني موجود در اين بنا، حکايت از مدرسه بودن آن، در گذشته دارد.


مسجد (سال 1007 هجري قمري)


“مسجد يا نمازخانه گنجعليخان” در شمال شرقي ميدان و همجوار با مدرسه، قرار گرفته است. فضاي داخلي اين مسجد ک
وچک به ابعاد 25/5 × 5 متر و مساحت 5/27 متر مربع مي باشد. اين مسجد گنجينه اي از تزئينات معماري اسلامي دوره صفوي، نظير گچبري، کاشيکاري، خطاطي، مقــرنس کاري، کاربندي، حجاري و نقاشيهاي زيبا مي باشد. کتيبه پاکار سقف به خط “شهاب الدين کرمانی”، خطاط عصر صفوي است که سوره مبارکه جمعه را با يک رنگ (خط و زمينه) نگاشته است.


ضرابخانه
اين گنجينه ديدني در شمال ميدان واقع شده، بادگير زيباي مجموعه ابراهيم خان بر بالاي آن از داخل ميدان، قابل ديدن است. نماي داخلي اين بنا، با گنبدي بزرگ و هشت ضلعي، شامل چهار ايوان و سه اتاق در گوشه ها است. اين مکان در گذشته محل ضرب سکه هاي رايج بوده و اکنون به گنجينه سکه تبديل شده است. از خاکبرداري کف آن، سکه هاي صفوي و قديمي به دســــت آمده که کارکرد آن را تائيد مي کند.


آب انبار عليمردان خان (1029 هجري قمري)


آب انبار در غرب ميدان واقع شده و از طريق پلکاني سنگن به پائين (پاي آب) راه دارد. طول مخزن 5/19، عرض آن 10 و ارتفاع آن 9 متر مي باشد و با حجم 2000 متر مکعب قادر به تامين آب مصرفي بخشي از شهر بوده مخزن از طریق آب قنات پر مي شده است. سردر اين بنا داراي مقرنس زيباي منقوش و کتيبه هاي سنگي حکاکي شده آن به خط نستعليق مي باشد.


3.     چهل ستون اصفهان:


كاخ چهل ستون اصفهان یكی از كاخ‌های مهم سه‌گانه باقی‌مانده از عصر صفوی است كه هر چند در مقایسه با كاخ‌های پادشاهان پیشین عظمت كمتری داشت، اما به خاطر تزئینات بی‌نظیرش بسیار جذاب بود.


«مبارك‌ترین بناهای دنیا» مصرع آخر شعری است كه به حساب حروف ابجد، سال اتمام بنا را بازگو می‌كند و در كتیبه‌ای در كاخ از زیر گچ بیرون آمد. سال 1057 هجری 


4.     مسجد جامع اصفهان


اگر تاریخ ایران را به سه دوره پیش از تاریخ، دوره ایران باستان و دوره اسلامی تقسیم‌بندی كنیم، به ترتیب معبد چغازنبیل، مجموعه تخت جمشید و مسجد جامع اصفهان بهترین گزینه‌های معماری این دوران‌ هستند.


مسجد جامع اصفهان موزه‌ای است از تحول و تكامل معماری ایرانی در طول چهارده قرن تاریخ ایران پس از اسلام. واقعیت عینی تونل زمان را با گشت زدن در مسجد جامع اصفهان می‌توان لمس كرد.


اینجا مكان مقدسی است كه در ابتدا جایگاه یك آتشكده عصر ساسانی بوده، سپس یك مسجد ساده در قرن دوم و سوم هجری بر روی آن بنا شده.


بعد از آن، دیلمیان، سلجوقیان، ایلخانیان، مظفریان، تیموریان، تركمن‌ها، صفوی‌ها، افغان‌ها و قاجارها یا توسعه‌اش داده‌اند یا مرمتش كرده‌اند.


<SPAN style="LINE-HEIGHT: 200%; FONT-FAMILY: 'Tahoma','sans-serif'; FONT-SIZE: 9pt; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA" lang=FA&g t;از طرفی طعمه حریق شده، از زلزله لرزیده و هم در جنگ بمباران شده و با این حال گنبد تاج‌الملك آن نهصد سال است كه بدون برداشتن حتی یك ترك به حیات خود ادامه می‌دهد و اغراق نیست اگر بگوییم این گنبد یكی از كامل‌ترین گنبدهای آجری بنا شده بر روی كره زمین است.


گفته می‌شود در مسجد جامع اصفهان از 484 تكنیك مختلف برای ساخت تاق‌های قوسی استفاده شده است. علاوه بر همه اینها زیباترین محراب گچبری شده مساجد ایران، محراب الجایتو را می‌توان در اینجا به تماشا ایستاد.


در مسجد جامع اصفهان شبستان صفویه، شبستان سلجوقی، شبستان آ‌ل‌مظفر، ایوان‌های چهار طرف، مسجد الجایتو، آرامگاه علامه مجلسی، صفه حكیم، صفه عمربن عبدالعزیز، محراب دراویش، حوض، صحن، گنبد نظام‌الملك ، گنبد تاج‌الملك و.. از آثاری هستند كه باید به دقت دیده شوند.
 


5.     مسجد امام اصفهان


بناي مسجد شاه كه در جنوب ميدان شاه است از ابنيه زمان شاه عبّاسي اوّل صفوي است كه در فاصله سال هاي 1021 تا 1014 هجري قمري ساخته شده، ساختمان اين مسجد از لحاظ معماري و كاشيكاري و حجّاري و
عظمت گنبد و مناره هاي بلند آن از شاهكارهاي قرن يازدهم هجري به شمار مي رود. تزئينات كاشيكاري مسجد شاه در زمان جانشينان شاه عباس به تدريج تكميل شده است، كتيبه سر در اصلي مسجد بر روي كاشي معرق و به خط ثلث عليرضا عباسي و مورخ به سال 1025 هجري است.
در زير اين كتيبه، كتيبه ديگري به خط ثلث نصب شده كه معرف نام معماري بنّا« استاد علي اكبر اصفهاني» و مباشر ساختمان مسجد بنام « محب علي بيگالله» است. در سر و جلو خان مسجد كتيبه هاي ديگري نيز جلب توجه مي نمايد. كاشيكاري معرق و خشتي هفت رنگ آن با پيچ فيروزه كاشي و مقرنس هاي درون سر در جزء زيباترين هنر كاشيكاري عهد صفوي به شمار مي رود.
دو مناره كاشيكاري مرتفع، سردري داراي كتيبه هائي نيز مي باشد.


در نقره مسجد داراي اشعاري به فارسي از دوران شاه صفي است، كه بنا به حساب حروف ابجد متعلق به سال 1046 هجري قمري است. در دهليز زيباي مسجد سنگاب بزرگ تاريخي واقع شده، اين مسجد جزء مساجد چهار ايواني است، كتيبه ايوان بزرگ و گنبد عظيم آن به خط عبدالباقي تبريزي است، در گنبد و بر بالاي محراب كتيبه اي به خط« محمد صالح اصفهاني» به تاريخ 1038 هجري نقر شده، كتيبه هاي متعدد ديگري در چهلستون شرقي و گنبد جنوبي و ساير قسمت هاي مسجد بر روي كاشي معرق و خشت نوشته شده است، بر روي سنگاب چهلستون غربي كتيبه منظومي به خط نستعليق نقر شده كه متعلق به زمان شاه سليمان صفوي و مورخ به سال 1095 هجري است.


در اين مسجد فرامين متعددي از دوران شاه عباس اول بر روي الواح سنگي نقر و نصب شده است. در دو زاويه صحن مسجد بناي دو مسجد بناي دو مدرسه سليماني و ناصري جلب توجه مي نمايد. مدرسه سليماني متعلق به زمان شاه سليمان صفوي و مورخ به سال 1087 هجري است، مدرسه ديگري كه بناي آن هم متعلق به دوره صفوي است به علت تعميراتي كه در زمان ناصرالدين شاه قاجار در آن به عمل آمده، به نام ناصري شهرت يافته است، در اين مدرسه دو تاريخ سال 1077 و 1095 هجري ثبت شده است.


گنبد عظيم كاشيكاري دو پوشه مسجد شاه و دو مناره مرتفع (ارتفاع اين دو مناره 48 متر مي باشد) جنبين آن داراي كتيبه هائي نيز مي باشد و تاريخ پايان كتيبه گنبد سال 1037 هجري است. بلندي گنبد در حدود 54 متر است، حد فاصل مابين دو جدار داخلي و خارجي گنبد دو پوشه به طور تقريب در حدود 15 متر است. در اين مسجد فرامين و الواحي از زمان قاجار نصب شده است. همچنين لوحه اي كه حاكي از تعميرات كلي گنبد و كتيبه ايوان بزرگ و ساير اصلاحات آن به سال 1328 خورشيدي است در مسجد نصب شده است.


حروف ابجد تاريخ ها و اسماي نيک خدا را به اعداد تبديل مي کند. اين بازي و حرکت و در هم تلفيق شدن اين دو با يکديگر برآمده از باورهاي مردم است.

منبع: http://tabrizarchitecture.blogfa.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید