ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

ابدال چه کسانی هستند؟

ابدال چه کسانی هستند؟

ابدال چه کسانی هستند؟

بر اساس برخى روايات و احاديث اسلامى، گروهى از مردم جزو «ابدال» هستند؛ يعنى آنهايى كه هرگز زمين از وجود پربركتشان خالى نمى‏ماند.

 

بدين جهت، برخى مى‏پرسند كه اينان چه كسانى هستند، چند نفرند، از كدام شهر و ديار مى‏باشند، ويژگى‏هاى آنان كدام است، در كجا زندگى مى‏كنند، و آيا در زمان غيبت امام مهدى عليه‏السلام نقشى دارند يا نه؟…

 

ابدال كيانند؟

 

در اين كه ابدال چه كسانى هستند، نظرها متفاوت است كه ذيلاً اشاره مى‏شود:

 

1. جانشينان پيامبران

 

يك نظر اين است كه ابدال، اوصيا و جانشينان پيامبران هستند، كه پس از آنها زندگى مى‏كردند! خالد بن هيثم فارسى گويد: به امام رضا عليه‏السلام عرض كردم: مردم گمان دارند كه در روى زمين گروهى به نام ابدال وجود دارند، اينان كيانند؟

 

حضرت در پاسخ فرمود: «راست گفتند، منظور از ابدال، همان اوصيا و جانشينان هستند كه خداوند پس از مرگ و رحلت هر پيامبرى، آنها را بدل و جانشين او قرار مى‏دهد تا اين كه به حضرت محمّد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آنها را خاتمه داد.»1

 

2. امامان معصوم عليهم‏السلام

 

عقيده ديگر اين است كه منظور از ابدال، امامان معصوم هستند. محدّث بزرگوار، شيخ عبّاس قمى مى‏نويسد:

 

«از ديگر روايات نيز به دست مى‏آيد كه منظور از ابدال، امامان معصوم هستند.»2

ابدال چه کسانی هستند؟

3. ياران خاصّ امامان

 

به باور عدّه‏اى ممكن است ابدال بر گروهى از ياران خاص و مقرّب امامان معصوم اطلاق شود. چنانچه محدّث بزرگوار به اين موضوع اشاره كرده و مى‏فرمايد:

 

«نيز احتمال دارد كه ياران خاصّ امامان معصوم باشند.»3

 

4. گروهى از صالحين

 

نظريّه بعدى اين است كه ابدال گروهى از صالحان هستند كه هرگز زمين از وجود آنها خالى نمى‏گردد. چنانچه علاّمه طريحى در اين‏باره مى‏نويسد:

 

«الأبدال قوم من الصّالحين، لاتخلو الدّنيا منهم، اذا مات واحداً بدّل اللّه مكانه آخر؛ ابدال گروهى از مردم صالح و نيكوكارى هستند كه هرگز زمين از وجود آنان خالى نمى‏گردد، و هرگاه يكى از آنها بميرد، خداوند فرد ديگرى را به جاى او قرار مى‏دهد.»4

 

5. پيش‏خدمتان امام زمان عليه‏السلام

ابدال چه کسانی هستند؟

احتمال پنجم اين كه ابدال بر گروهى از پيشكاران امام زمان عليه‏السلام اطلاق مى‏شود كه در زمان غيبت آن حضرت بوده و هرگاه يكى از اين افراد از دنيا برود، ديگرى جاى او را مى‏گيرد. چنانچه علاّ مه مجلسى از امام محمّدباقر عليه‏السلام نقل كرده كه فرمود:

 

«لابدّ لصاحب هذا الأمر من عزله و لابدّ فى عزلته من قوّة و ما بثلاثين من وحشة؛ به ناچار براى صاحب اين امر غيبتى هست و در آن غيبت قدرت و قوّتى براى او لازم است كه در آن زمان به وسيله سى نفر از همراهان، از وحشت و تنهايى بيرون مى‏آيد.»5

 

كدام نظر، صحيح‏تر است؟

 

گرچه با تعدّد نظرات و احتمالات نمى‏توان جزم به يك احتمالِ بخصوص پيدا كرد امّا برخى شواهد و مؤيّدها وجود دارد كه با ضعيف بودن برخى از اين احتمال‏ها، برخى ديگر از قوّت بيشترى برخوردار خواهد بود.

ابدال چه کسانی هستند؟

«ابدال» نه جانشينانِ پيامبران هستند و نه امامان معصوم، اگرچه احتمال مى‏رود كه امامان باشند؛ چرا كه اگر احتمال اوّل را بپذيريم، امام رضا عليه‏السلام در پاسخ فرمود: «خداوند آنها را به حضرت محمّد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ختم داد». و اين روايت با روايتى كه مى‏گويد: «زمين هرگز از وجود اينان خالى نمى‏گردد.» سازش ندارد. و همچنين با رواياتى كه پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در اوصاف اينان بيان فرموده، تنافى دارد.

 

و احتمال دوم نيز بعيد است؛ چراكه امام رضا عليه‏السلام چنين چيزى را از خود دفع كرد و فرمود: «منظور، جانشينان پيامبران بوده كه آنها را به حضرت محمّد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله خاتمه داد.» و اينجا گرچه احتمال دارد كه تمام معصومين را شامل شود؛ چراكه جانشينان پيامبر هستند ولى اوّلاً در هيچ روايتى عدد دوازده نيامده تا بر امامان معصوم مطابقتى داشته باشد، ثانياً در بين افراد عدّه‏اى زن آمده كه با امامان نيز سازگارى ندارد و ثالثاً اين عدّه بايد از نظر علم و فضيلت و رتبه، همپاى معصومين باشند تا در كنار آنان قرار گرفته باشند. در حالى كه به نظر ما در عالَمِ خلقت هيچ‏كس به رتبه وجودهاى مقدّس معصومين عليهم‏السلام نمى‏رسد. مرحوم محدّث قمى با ابراز ترديد از اين كه شامل امامان معصوم عليهم‏السلام باشد، فرموده:

 

«در دعاى روايت شده از امّ‏داود كه از امام صادق عليه‏السلام ـ در نيمه رجب ـ وارد شده، دلالت دارد كه ابدال غير از امامان هستند، اگرچه صراحتى در اين خصوص ندارد و ممكن است حمل بر تأكيد باشد.»6

ابدال چه کسانی هستند؟

و دعاى مورد نظر اين است كه حضرت مى‏فرمايد: «الّلهمّ صلّ على الأبدال و الأوتاد و السيّاح و العباد و المخلصين و الزهّاد و أه
ل الجدّ و الاجتهاد و اخصص محمّداً و أهل بيته بأفضل صلواتك و أجزك كراماتك».7

 

بعيد نيست احتمال پنجم با عنايت به روايت امام محمّدباقر عليه‏السلام ـ كه در اين خصوص نقل گرديد ـ تقويت شود؛ يعنى ابدال همان گروه سى نفرى پيش‏خدمتان امام عصر هستند كه تا روز ظهور، هر يك از اين عدّه كم شود، خداوند شخص ديگرى كه اوصاف و ويژگى‏هاى معيّنى را داشته باشد، به خدمت امام مهدى عليه‏السلام بگمارد.

 

ابدال چند نفر هستند؟

ابدال چه کسانی هستند؟

امّا اين كه ابدال چند نفر هستند، بايد گفت: در بين روايات، اختلاف هست و تعداد آنها بين سى تا هشتاد نفر بيان شده است كه در اينجا به آن روايات مى‏پردازيم:

 

1. سى نفر ـ احمد بن حنبل در مسند خود از عبادة بن الصّامت، از پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نقل كرده كه فرمود: «الأبدال فى هذه الامّة ثلاثون مثل ابراهيم خليل الرّحمان ـ عزّ و جلّ ـ كلّما مات رجل، أبدل اللّه تبارك و تعالى مكانه رجلاً؛ ابدال در اين امّت سى نفر هستند، همانند حضرت ابراهيم خليل الرّحمان و هر يك از اينان كه بميرد، خداوند فرد ديگرى را جايگزين مى‏كند.»8

 

2. چهل نفر ـ طبرانى در المعجم‏الكبير از ابن‏مسعود، از رسول‏خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نقل مى‏كند كه فرمود: «لايزال اربعون رجلاً من امّتى قلوبهم على قلب ابراهيم يدفع اللّه بهم عن أهل الأرض يقال لهم الأبدال؛ پيوسته چهل نفر هستند كه قلبشان همانند قلب ابراهيم است. خداوند به وسيله آنها بلاها را از اهل زمين دور مى‏گرداند كه به آنان «ابدال» گفته مى‏شود.»9

ابدال چه کسانی هستند؟

3. شصت نفر ـ مرحوم محدّث قمى در سفينة البحار از ثعلبى، از مردى از اهل عسقلان در ديدارى كه با الياس داشته، از او مى‏پرسد كه ابدال چند نفر هستند؟

 

حضرت در پاسخ مى‏فرمايد: «شصت نفر مى‏باشند.»10

 

4. هفتاد نفر ـ فخرالدّين طريحى آورده است: «الأبدال قوم يقيم اللّه بهم الأرض و هم سبعون؛ ابدال گروهى هستند كه خداوند به وسيله آنان زمين را بر پا مى‏دارد كه تعدادشان هفتاد نفر است.»11

 

5. هشتاد نفر ـ در فردوس‏الأخبار از انس بن مالك نقل شده: «الأبدال أربعون رجلاً و أربعون امرأة، كلّما مات رجل منهم أبدل اللّه مكانه
رجلاً، و كلّما ماتت امرأة أبدل اللّه مكانها امرأة؛ ابدال، چهل نفر مرد و چهل نفر زن هستند، و هرگاه يكى از مردان بميرد، خداوند مرد ديگرى را به جاى او قرار مى‏دهد، و هر گاه يكى از زنان بميرد، زن ديگرى را جايگزين مى‏كند.»12

ابدال چه کسانی هستند؟

ابدال چه ويژگى‏هايى دارند؟

 

در كتابهاى شيعه و سنّى رواياتى وجود دارد كه پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به چند ويژگى از ويژگى‏هاى ابدال اشاره فرموده است:

 

الف) قلب ابدال همانند قلب ابراهيم است

ابدال چه کسانی هستند؟

چنانچه عبادة بن الصّامت از پيامبر نقل كرده كه فرمود: «الأبدال ثلاثون رجلاً قلوبهم على قلب ابراهيم عليه‏السلام ».13

 

شايد مراد پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از اين تشبيه، اين است كه اين چند نفر از نظر شدّت، صلابت، بردبارى و ايستادگى در برابر حمايت از دين خدا همانند حضرت ابراهيم مى‏باشند، كه هيچ جريانى نمى‏تواند آنها را نسبت به دفاع از حريم دين، سست و بى‏تفاوت كند.

ابدال چه کسانی هستند؟

ب) سپر بلاى انسان‏ها

 

و از ويژگى‏هاى بسيار خوب ابدال اين است كه خداوند به وسيله اين وجودهاى مقدّس بلاها را از مردم دفع مى‏كند. چنانچه ابن مسعود از پيامبر نقل كرده كه فرمود: «يدفع اللّه بهم عن أهل الأرض؛ خداوند به وسيله آنها بلاها را از مردم زمين دور مى‏گرداند.»14

 

ج) راضى بودن به قضاى خداوند

ابدال چه کسانی هستند؟

سه ويژگى ديگر براى ابدال نقل شده كه پيامبر فرمود: «الرّضا بالقضاء و الصّبر عن محارم اللّه و الغضب فى ذات اللّه؛ راضى بودن به حكم و قضاى خداوند، پيشه كردن صبر بر محارم خدا ـ خوددارى كردن از آلوده شدن به حرام ـ و خشمگين شدن براى خدا.»15

 

د) مواسات و احسان و عفو

ابدال چه کسانی هستند؟

و از ديگر مشخّصه‏هاى ابدال اين است كه پيامبر فرمود: «يعفون عمّن ظلمهم و يحسنون الى من أساء اليهم و يتواسون فيما آتاهم اللّه؛ گذشت و عفو مى‏كنند از كسانى كه به آنان ظلم كنند، نيكى و احسان مى‏كنند به آنان كه در حقّشان بدى كنند، ايثار و مواسات مى‏كنند در آنچه كه خداى به آنان داده است.»16

 

ه) جود و سخا و خيرخواهى

 

همچنين ابن مسعود از پيامبر صلى‏ال
له‏عليه‏و‏آله روايت كرده: «پيوسته چهل نفر از امّت من هستند كه قلب‏هايشان همانند قلب حضرت ابراهيم مى‏باشد، خداوند به وسيله آنان ـ بلاها را ـ از اهل زمين دور مى‏گرداند كه به آنان ابدال گفته مى‏شود.» سپس رسول خدا فرمود: «بدانيد كه اينان هرگز اين مقام را از خواندن نماز و گرفتن روزه و صدقه به دست نياوردند.» عرض كردند: اى رسول‏خدا! پس به چه چيز به اين مقام رسيدند؟

 

پيامبر فرمود: «بالسّخاء و النّصيحة للمسلمين؛ به وسيله جود و بخشش و خيرخواهى مسلمانان.»17

ابدال چه کسانی هستند؟

از كدام ملّيت و در كجا زندگى مى‏كنند؟

 

با توجّه به روايات گذشته، ابدال نه از طايفه و ملّيت خاصّى هستند و نه
از شهر و ديار بخصوصى. بلكه ممكن است يك يا چند نفر از ابدال از يك شهر و يك طايفه بخصوصى باشند و نيز ممكن است هر يك از يك منطقه و شهرى باشند.

ابدال چه کسانی هستند؟

به ويژه اگر ابدال را بر ياران امام زمان عليه‏السلام منطبق كنيم كه بدون شك، در شهرهاى مختلف زندگى مى‏كنند؛ مگر بر نقل فخرالدّين طريحى در مجمع‏البحرين كه چهل نفر از ابدال را از اهل شام و بقيه را از ديگر شهرها مى‏داند.

 

وى آورده است: «الأبدال قوم يقيم اللّه بهم الأرض و هم سبعون، أربعون بالشّام و ثلاثون بغيرها؛ ابدال قومى هستند كه خداوند به بركت آنها زمين را به پا مى‏دارد و عددشان هفتاد نفر است، چهل نفر در شام و سى نفر در ساير شهرها هستند…»18

 

ناگفته نماند كه به
طور قطع نمى‏توان گفت كه جايگاه اين افراد و نحوه تماس آنان با مردم، كجا و چگونه خواهد بود.

ابدال چه کسانی هستند؟

آيا مى‏توان جزو ابدال بود؟

ابدال چه کسانی هستند؟

با عنايت به برخى از احاديث، كه ابدال در همه دورانها و زمانها و مكانها وجود دارند، بدون شكّ و شبهه‏اى مى‏توان گفت هر كس با داشتن خصوصيات و ويژگى‏هاى ياد شده مى‏تواند از ابدال باشد؛ چراكه روى هيچ ملّيت خاصّى تكيه نشده است. همان‏گونه كه پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مردم را به اين نكته توجّه داد كه هرگز اينان به وسيله نماز و روزه و زكات به اين مقام نرسيده‏اند بلكه به وسيله جود و سخا و خيرخواهى مسلمانان بوده است. و همچنين در پاسخ برخى كه عرض كردند: يا رسول‏اللّه! ما را بر اعمال و كردار اينان راهنمايى كن. فرمود: «با گذشت كردن از كسانى كه در حقّشان ظلم كرده‏اند و نيز احسان در برابر بدى، مواسات در آنچه كه خداوند به آنها داده است…» پس با داشتن چنين صفاتى مى‏توان جزو «ابدال» شد، اگرچه خود او هم به چنين مسئله‏اى توجّه نداشته باشد. البته اين، بدين معنى نيست كه هر كس چنين ادّعايى كرد، بايد از او پذيرفت!

 

پی نوشت:

 

1 ـ 3. سفينة‏البحار، ج 1، ص 64.

 

4. مجمع البحرين، ص 425، مادّه «بدل».

 

5. بحارالانوار، ج 52، ص 153.

 

6. سفينة‏البحار، ج 1، ص 64.

 

7. مفاتيح الجنان، ص 264.

 

8. مسند احمد، ج 5، ص 322.

 

9. المعجم الكبير، ج 10، ص 224.

 

10. سفينة‏البحار، ج 1، ص 28.

 

11. مجمع‏البحرين، ص 425.

 

12. فردوس الأخبار، ج 1، ص 119.

 

13.

 

14. المعجم الكبير، ج 10، ص 224.

 

15. فردوس الأخبار، ج 2، ص 84.

 

16. حلية‏الأولياء، ج 1، ص 8.

 

17. المعجم الكبير، ج 10، ص 224.

 

18. مجمع البحرين، ص 425.

 

*****

 

منبع: تبیان، مقاله ابدال يا پيشكاران امام زمان (عجّ) ، محمّدجواد مروّجى طبسى

 

www.thaghalain.com

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه

 

ابدال چه کسانی هستند؟. ابدال چه کسانی هستند؟. ابدال چه کسانی هستند؟. ابدال چه کسانی هستند؟. ابدال چه کسانی هستند؟. ابدال چه کسانی هستند؟. ابدال چه کسانی هستند؟. ابدال چه کسانی هستند؟. ابدال چه کسانی هستند؟
به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید