ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

امام صادق علیه السلام و بصیرت آفرینی/ بخش دوم

تشکیلات گسترده‌ پنهانی
موضوعِ تشکیلات گسترده و پنهان در زندگی سیاسی امام صادق(علیه السلام) که در واقع، برگ زرین دیگری از دفتر بصیرت آفرینی حضرت است، به تعبیر مقام معظم رهبری، یکی از مهم‌ترین و شورانگیزترین و در عین حال مجهول‌ترین و ابهام‌آمیزترین فصول این زندگینامه پرماجراست.
برای اثبات وجودِ چنین سازمانی نباید توقع داشت که امام یا یکی از یاران نزدیکشان صراحتاً به چنین تشکیلاتی اعتراف کرده باشند؛ چرا که اولا: خاصیت ذاتی کارِ مخفی، همین است و ثانیا: یاران امام به اصل معتبر و مترقی «تقیه» پایبندی شدیدی داشتند؛ ولی ارتباطات مالی و فکری میان ائمه و شیعیان، ارسال وجوه شرعی از مناطق مختلف به مدینه، پرسشهای متعدد از امام و مکاتبات فراوان با حضرت از شهرهای دور و نزدیک جهان اسلام، محبوبیت بی نظیر اهل بیت(علیهم السلام) در بخشهای مهمی از کشور اسلامی، و خیل انبوه محدثان و راویان خراسانی، سیستانی، کوفی، بصری، یمانی و… با وجود تبلیغات وسیع خلفای بنی امیه علیه اهل بیت (علیهم السلام)، بهترین شاهد بر وجود تشکیلات گسترده‌ تبلیغاتی امام در سراسر کشور اسلامی است.
نقشه امام صادق(علیه السلام) این بود که یک قیام علنى به راه بیندازد و حکومت بنی‌امیه را واژگون کند و از خراسان، رى، اصفهان، عراق، حجاز، مصر و همه مناطق مسلمان‌نشین که در همه‌ این مناطق، شبکه حزبى امام صادق(علیه السلام) گسترده بود، به مدینه، نیرو بیاید و امام به شام لشکرکشى کند، حکومت شام را سرنگون سازد و خودش پرچم خلافت را بلند کند و به مدینه بیاید و حکومت پیغمبر (صلی الله علیه و آله)را به راه
بیندازد.
۲۳
شخصى به نمایندگىِ امام به خراسان رفت و مردم را به ولایت پذیری از امام دعوت کرد. جمعى پاسخ مثبت دادند و اطاعت کردند و گروهى سرباز زدند و منکر شدند، و دسته اى به عنوان احتیاط و پرهیز از فتنه! دست نگهداشتند؛ آن‌گاه به نمایندگى از طرف هر گروه، یک نفر به دیدار امام صادق(علیه السلام) رفت. نماینده گروه سوم در جریان این سفر با کنیزکى از همسفران، کار زشتى انجام داد و کسى از آن آگاهى نیافت. هنگامى که این چند نفر به حضور امام رسیدند، همان شخص آغاز سخن کرد و گفت: شخصى از اهل کوفه به منطقه ما آمد و مردم را به اطاعت و ولایت شما دعوت کرد؛ گروهى پذیرفتند، گروهى مخالفت کردند، و گروهى نیز از روى پرهیزگارى و احتیاط، دست نگهداشتند. امام فرمودند: تو از کدام دسته هستى؟ گفت: من از دسته احتیاط کار هستم. امام فرمودند: تو که اهل پرهیزگارى و احتیاط بودى، پس چرا در فلان شب احتیاط نکردى و آن عمل خیانت آمیز را انجام دادى؟!
۲۴
در این قضیه، فرستاده امام از اهالی کوفه و منطقه مأموریت او خراسان بوده، در حالى که امام در مدینه اقامت داشته‌اند و این، وسعت حوزه فعالیت سیاسى امام را نشان مى دهد.
۲۵


نخبه پروری
در حوزه درسی امام صادق(علیه السلام)، اهتمام ویژه به تربیت متخصصان وجود داشت. امام صادق (علیه السلام) هر یک از شاگردان خود را در رشته‌ اى که با ذوق او سازگار بود، تشویق و تعلیم مى‌نمود؛ مثلاً «حمران بن اعین» در زمینه تفسیر و علوم قرآنی و «ابان بن تغلب» در ادبیات عرب مهارت خاص داشتند. هشام بن حکم، هشام بن سالم، در رشته کلام متخصص بودند. زراره و محمّد بن مسلم و… در مسائل فقهی تخصّص داشتند و جابر بن حیان متخصّص ریاضیات بود و….
هشام بن حکم می گوید که مردی از اهالی شام، وارد شد و به امام صادق(علیه السلام) گفت: می خواهم چند سؤال بکنم، امام فرمودند: درباره چه می خواهی بپرسی؟ گفت: از قرآن، حروف مقطعه، سکون، رفع، نصب و جر. امام فرمودند: ای حمران! تو جواب بده. مرد گفت: می خواهم با خودتان بحث کنم. امام فرمودند: اگر بر او غلبه کردی، بر من پیروز شده ای. مرد شامی آن قدر سؤال کرد و پاسخ صحیح شنید که خسته شد و به امام گفت: حمران مرد توانایی است. هرچه پرسیدم، جواب داد. آن گاه حمران به اشاره امام سؤالی پرسید که او جوابی نداشت. مرد این بار تقاضا کرد درباره مسائل نحو سؤال کند. امام او را به «ابان» حواله داد و در فقه به «زراره بن اعین » و در کلام به «مؤمن الطاق» و در توحید به «هشام بن سالم » و در امامت به من معرفی کرد و او در همه مغلوب شد. امام چنان خندید که دندانش ظاهر شد. مرد شامی گفت: گویا می خواستی به من بفهمانی که در میان شیعیان چنین مردمی داری؟ امام فرمود: همین طور است.
آن مرد به جرگه شیعیان پیوست.
۲۶
وقتی انسان آثار امام صادق(علیه السلام) را بازبینی می کند، گاه می پندارد که در برابر یک دانشمند شیمی قرار دارد و گاه خود را در برابر یک عالم فلکی می‌انگارد و گاه خویش را در برابر طبیبی حاذق می بیند که بدن انسان را تشریح و امراض و اسقام و علل و طرق معالجه آن را بیان می‌کند و وقتی به علوم انسانی و معنوی باز می‌گردد، در برابر خویش، عالمی ربانی و چهره ای ملکوتی مشاهده می‌کند.
۲۷
نهضت علمی امام به گونه‌ای بنیان گذاری شده بود که در عین برخورداری از علم، حکمت، منطق و بصیرت، به مقابله جدی و مبارزه علمی با تفکرات انحرافی می پرداخت. حضرت در راستای بصیرت آفرینی نسبت به مبانی ناب تشیع، مناظرات علمی فراوانی انجام دادند که از میان مناظرات متعدد و فراوان آن حضرت، برای نمونه، مناظره آن حضرت را با «ابو حنیفه»، پیشواى فرقه حنفى، مرور می کنیم.
روزى ابوحنیفه به خانه امام آمد و اجازه ملاقات خواست. امام اجازه نداد. ابوحنیفه مى گوید: مقدارى پشت در توقف کردم تا اینکه عده اى از مردم کوفه آمدند، و اجازه ملاقات خواستند. امام به آنها اجازه داد. من هم با آنها داخل خانه شدم. وقتى به حضورش رسیدم، گفتم: شایسته است که شما نماینده اى به کوفه بفرستید و مردم آن سامان را از ناسزا گفتن به اصحاب محمد(صلی الله علیه و آله) نهى کنید، بیش از ده هزار نفر در این شهر به یاران پیامبر(صلی الله علیه و آله) ناسزا مى گویند. امام فرمود: مردم از من نمى پذیرند.
گفتم: چگونه ممکن است سخن شما را نپذیرند، در صورتى که شما فرزند پیامبر خدا(علیه السلام) هستید؟ امام فرمود: تو خود یکى از همانهایى هستى که حرف مرا نمی پذیری؛ مگر بدون اجازه من، داخل خانه نشدى؟ و بدون اینکه بگویم ننشستى؟ و بى اجازه شروع به سخن گفتن ننمودى؟ آن‌گاه فرمود: شنیده ام که تو بر اساس قیاس فتوا مى دهى؟ گفتم: آرى. امام فرمود: واى بر تو! اولین کسى که بر این اساس، نظر داد شیطان بود؛ وقتى خداوند به او دستور داد به آدم سجده کند، گفت: «من سجده نمى کنم؛ زیرا مرا از آتش و او را از خاک آفریدى و آتش، گرامی تر از خاک است.» سپس امام فرمود: به نظر تو کشتن کسى به ناحق مهم تر است، یا زنا؟ گفتم: کشتن کسى به ناحق. امام فرمود: پس چرا براى اثبات قتل، دو شاهد کافى است؛ ولى براى ثابت کردن زنا چهار گواه لازم است؟ آیا این قانون اسلام با قیاس، توافق دارد؟ گفتم: نه؛ امام فرمود: بول، کثیف تر است یا منى؟ گفتم: بول؛ امام فرمود: پس چرا خداوند در مورد اول، مردم را به وضو امر کرده؛ ولى در مورد دوم دستور داده غسل کنند؟ آیا این حکم با قیاس توافق دارد؟ گفتم: نه؛ امام فرمود: نماز مهم تر است یا روزه؟ گفتم: نماز؛ امام فرمود: پس چرا بر زن حائض، قضاى روزه واجب است؛ ولى قضاى نماز، واجب نیست؟ آیا این حکم با قیاس توافق دارد؟ گفتم: نه؛ حضرت فرمود: آیا زن، ضعیف تر است یا مرد؟ گفتم: زن؛ امام فرمود: پس چرا ارث مرد دو برابر زن است؟ آیا این حکم با قیاس سازگار است؟ گفتم : نه؛ سپس فرمود: چرا خداوند دستور داده است که اگر کسى ده درهم سرقت کرد، دستش قطع شود، در صورتى که اگر کسى دست کسى را قطع کند، دیه آن پانصد درهم است؟ آیا این با قیاس سازگار است؟ گفتم: نه؛ امام فرمود: شنیده ام که این آیه را: «در روز قیامت به طور حتم از نعمتهاى سؤال مى شوید» چنین تفسیر مى کنى که خداوند مردم را درباره غذاهاى لذیذ و آبهاى خنک که در فصل تابستان مى خورند، مؤاخذه مى کند. گفتم : درست است، من این آیه را این طور معنا کرده ام. امام فرمود: اگر شخصى تو را به خانه اش دعوت کند و با غذاى لذیذ و آب خنکى از تو پذیرایى کند، و بعد به خاطر این پذیرایى بر تو منت گذارد، درباره چنین کسى چگونه قضاوت مى کنى؟ گفتم: مى گویم آدم بخیلى است. امام فرمود: آیا خداوند، بخیل است (تا اینکه روز قیامت درباره غذاهایى که به ما داده، ما را مؤاخذه کند)؟ گفتم : پس مقصود از نعمتهایى که قرآن مى گوید انسان
درباره آن مؤاخذه مى شود، چیست؟ امام فرمود: مقصود، نعمت دوستى ما خاندان رسالت است.
۲۸


نتیجه گیری
بصیرت، چشمی است در درون جان آدمی که انسان به کمک آن، امور الهی را درک می کند و تا حدی اوج می گیرد که امور عادی زندگی را الهی می بیند. در ظلمت بحرانها و آشوبهای جامعه جهانی امروز، که مردم را در تاریکی قتلگاه جهالت قربانی می کنند، آشنایی با نقش بصیرت آفرین حضرات معصومین(علیهم السلام) در شرایط مختلف، تنها راه نجات از فتنه ها است. امید است که از چشمه سار زلال و بصیرت آفرین امام صادق(علیه السلام) بهره
بگیریم و نعمت هدایت را از دست ندهیم.


فهرست منابع
پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، قم، مؤسسه امام صادق(علیه السلام)، ۱۳۷۴ ش.
مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق.
طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ طبری، بیروت، مؤسسه عز الدین، چاپ سوم، ۱۴۱۳ ق.
جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۲ش.
کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ترجمه محمد باقر کمره ای، تهران، اسوه، چاپ چهارم، ۱۳۷۹ ش.
محدث قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، قم، هجرت، چاپ سیزدهم، ۱۳۷۸ش.
بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر، انساب الاشراف، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، چاپ اول، ۱۳۹۴ق.
نورى، حسین بن محمد تقى، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ۲۸جلد، قم، مؤسسه آل البیت(علیهم السلام)، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.
اسد، حیدر، الامام الصادق والمذاهب الاربعه، تهران، المجمع العالمی لاهل البیت، مرکز الطباعات و النشر، ۱۴۲۵ق.
بیانات مقام معظم رهبری درباره زندگی سیاسی – مبارزاتی ائمه معصومین (علیهم السلام)، انسان۲۵۰ ساله، بی جا، انتشارات مؤسسه جهادی، چاپ سوم، ۱۳۹۰ش.
ابن حیون، نعمان بن محمد، شرح الأخبار فی فضائل الأئمه الأطهار (علیهم السلام) ، قم، جامعه مدرسین ، چاپ اول، ۱۴۰۹ ق.
مسعودی، علی بن الحسین، مروج الذهب ومعادن الجوهر، بیروت، چاب بیست وششم،
۱۹۸۵م.
فیض کاشانی، محسن، المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء، نشر حسنین، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.
آل علی، نور الدین، الامام الصادق کما عرفه علماء الغرب، چاپ اول، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۲۵ق.
صدوق، محمد بن علی بن الحسین بن بابویه، الخصال، قم، انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه، ۱۴۰۳ق.
محمدی اشتهاردی، محمد، سیره چهارده معصوم (علیهم السلام) ، بی جا، نشر مطهر، چاپ چهارم، ۱۳۸۱ش.
شیخ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، مؤسسه آل البیت(علیهم السلام)، قم، چاپ اول، ۱۴۰۹ ق.
شهرستانی، محمدبن عبدالکریم، الملل و النحل، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۰۲ ق.
ابن اثیر، الکامل، ترجمه حمید آژیر، تهران، انتشارات اساطیر، چاپ اول، ۱۳۸۱ ش.
محمد بن سعد، کاتب واقدی، طبقات، ترجمه دکتر محمود دافغانی، نشر نو، تهران، ۱۳۶۵ش.


پی نوشت:


23 . انسان ۲۵۰ ساله، ص ۲۶۰.
۲۴ . بحارالانوار، ج ۴۷، ص ۷۲.
۲۵ . سیره پیشوایان، مهدی پیشوایی، ص ۳۷۷.
۲۶ . بحارالانوار، ج ۴۷، ص ۲۱۷.
۲۷ . الامام الصادق کما عرفه علماء الغرب، ن
ور الدین آل علی، ص ۴۳.
۲۸ . بحارالانوار، ج ۱۰، ص ۲۲.


منبع: ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره۱۵۶.


http://zitova.ir

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید