ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

توسل یا یاد خدا و اهل بیت علیهم السلام/ بخش دوم

توسّل مايه قرب انسان به خداوند است
توسل به اهل بيت عصمت‏عليهم السلام انسان را در درگاه خداوندِ بزرگ، آبرومندمى‏سازد و منشاء تقرب او در نزد پروردگار متعال مى‏شود. به همين جهت دربعضى از ادعيه و مناجات، از خداوند درخواست مى‏كنيم به خاطر توسّل به‏اهل‏بيت‏عليهم السلام ما را در درگاه خود آبرومند نموده و از مقام قربِ خود بهره‏مندفرمايد.
در مناجات انجيليّه امام سجادعليه السلام آمده است:
اَللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَيْتِهِ الطَّاهِرينَ وَاجْعَلْني بِحُبِّه
ِمْ يَوْمَ‏الْعَرْضِ عَلَيْكَ نَبيهاً وَمِنَ الْأَنْجاسِ وَالْأَرَجاسِ نَزيهاً وَبِالتَّوَسُّلِ بِهِمْ‏إِلَيْكَ مُقَرَّباً وَجيهاً.(14)
خداوندا، درود و رحمت خود را بر محمّد وأهل‏بيت پاك او نازل فرما و مرا به‏خاطر محبّت آنان، در روز ورود بر تو، گرامى دار و از نجاستها و پليديها پاك‏گردان و با توسّل به آنان، در نزد خود مقرّب و آبرومند قرار ده.


توسّل باعث مستجاب شدن دعاست
پيغمبر اكرم‏صلى الله عليه وآله وسلم به اميرالمؤمنين‏عليه السلام فرمودند:
ياعَليُّ مَنْ تَوَسَّلَ إِلَى اللَّهِ بِحُبِّكُمْ فَحَقٌّ عَلَى اللَّهِ أَنْ لايَرُدَّهُ، يا عَليّ‏مَنْ أَحَبَّكُمْ وَتَمَسَّكَ بِكُمْ، فَقَدْ تَمَسَّكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى.(15)
يا على هر كس به خداوند بوسيله محبّت شما خاندان توسل جويد، پس حقّ‏است بر خدا كه او را ردّ نكند. يا على هر كس شما را دوست داشته باشد و به‏شما خاندان متمسّك شود، به ريسمان محكم چنگ زده است.


مسائل اعتقادى در توسّل
كسى كه متوسّل به خاندان وحى مى‏شود، در حقيقت ناخودآگاه ايمان خودرا به يك سرى مسائل اعتقادى مهمّ اظهار و تقويت مى‏نمايد.
1- عقيده به حيات اهل بيت‏عليهم السلام پس از رحلت و درگذشت آنان از جهان‏فانى. خداوند كريم مى‏فرمايد:
«وَلاتَحْسَبَنَّ الَّذينَ قُتِلوُا في سَبيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ‏يُرْزَقوُنَ»(16)
آنان را كه در راه خدا كشته شده‏اند، مرده نپنداريد، بلكه آنان زنده هستند، درنزد پروردگارشان روزى داده مى‏شوند.
2- عقيده به علم و آگاهى معصومين‏عليهم السلام و اعتقاد به اين نكته كه انسان درهر گوشه جهان كه باشد، مى‏تواند به اين بزرگواران متوسّل شود و آنان ازحاجت و خواسته همه با اطّلاع و آگاه هستند؛ زيرا توسّل به اهل بيت‏عليهم السلام درصورتى متين است كه معتقد باشيم از هر كجا كه به آنان روى آوريم و آنان رابخوانيم، علم و آگاهى كامل نسبت به حاجت ما دارند.
3- عقيده به قدرت و ولايت معصومين‏عليهم السلام از طرف خداوند. اين حقيقت‏ديگرى است كه در ضمن توسّل، ايمان و اعتقاد باطنى خود را نسبت به آن‏ظاهر مى‏كنيم؛ زيرا از نظر عقلى از كسى بايد استمداد نمود كه قدرت كمك ودستگيرى داشته باشد و معناى توسّل ما به اين بزرگواران، علم و اعتقاد ما به‏اين حقيقت است و به آن افتخار مى‏كنيم، همان گونه كه موجودات آسمانى به‏آن افتخار مى‏كنند.
پيغمبر اكرم‏صلى الله عليه وآله وسلم به اميرالمؤمنين‏عليه السلام فرمودند:
يا عَليُّ يَتَفاخَروُنَ أَهْلُ السَّماءِ بِمَعْرِفَتِكَ وَيَتَوَسَّلوُنَ إِلى اللَّهِ‏بِمَعْرِفَتِكَ وَانْتِظارِ أَمْرِكَ.(17)
يا على، موجودات آسمانى به معرفت تو افتخار مى‏نمايند و به وسيله شناخت‏تو و انتظار امر تو، متوسّل به خداوند مى‏شوند.
بنابراين، معرفت اهل آسمانها مايه افتخار و شناخت و انتظار ساكنين‏آسمانها، سبب توسّل آنان مى‏باشد.
آرى، حتى موجودات آسمانى در انتظار فرا رسيدن روزى هستند كه ولايت مطلقه‏حضرت اميرالمؤمنين‏عليه السلام سراسر جهان هستى را فرا مى‏گيرد و با دست قدرتمند حضرت‏بقيةاللَّه ارواحنا فداه، نشانه‏اى از جبت و طاغوت و قدرتهاى شيطانى باقى نمى‏ماند. در آن‏روز، غم به خانه‏اى راه نخواهد يافت و انوار معارف اهل‏بيت‏عليهم السلام بساط سرور و شادمانى رإے؛لدر سراسر جهان مى‏گستراند.


چند نكته اساسى درباره توسّل
آنان كه دوست دارند با توسّل به أهل بيت‏عليهم السلام، قدرتها و نيروهاى غيبى رابه سوى خود جذب كنند و توسّلاتشان هميشه مؤثّر و پرثمر باشد، بايد به‏نكات بسيار مهم و ارزنده‏اى كه درباره توسّل و شرائط تأثير آن وجود دارد،كاملاً توجّه داشته باشند و آن گاه كه به توسّل مى‏پردازند، آنها را رعايت كنند؛ تاعلاوه بر آن كه از ثواب و بهره‏هاى معنوى در جهان آخرت برخوردارمى‏شوند، در دنيا نيز به نتيجه برسند و حاجتى را كه به خاطر آن متوسّل‏شده‏اند، به دست آورند. و گرنه بدون توجّه به نكات و شرايطى كه يادآورى‏مى‏نمائيم؛ اگر چه  به ثواب و اجر معنوى نائل مى‏شوند، ولى ممكن است – جزبعضى از موارد – حاجتى را كه در نظر گرفته‏اند، روا نشود و آن گونه كه دوست‏دارند به مقصود خود نرسند.
اينك به شرائطى كه زمينه ساز تأثير توسّل مى‏باشند، توجّه كنيد:
1- تطهير قلب
پاكسازى درون و تطهير قلب، از شرائط بسيار مهم براى توجّه به امورمعنوى است. نه تنها در توس
ّل؛ بلكه در دعاها و مناجات نيز پاك بودن دل ازآلودگيهاى روحى، داراى نقش بسيار مهمّى است.
به همين دليل دعا و توسّل اولياء خدا و شخصيتهايى كه در دربار خداوندداراى تقرّب هستند، داراى آثار شگفت مى‏باشد و از آن نتيجه‏هاى عالى گرفته‏مى‏شود. ولى توسّل افرادى كه داراى كردار صحيح نيستند، اين گونه نيست. ازاين جهت در مواردى كه تعداد آنها كم نيست، مى‏بينيم توسّل آنها، آن گونه‏تأثيرى كه بايد داشته باشد، ندارد.
يكى از رازهاى مهمّى كه باعث مى‏شود دعاى افرادِ مستجاب الدعوة،مستجاب شود؛ پاكى درون و باطن آنها از آلودگيها است. پاك بودن نفس آنان،باعث مى‏شود كه هيچ گونه غرضهاى شخصى در دعاها و توسّلات آنان وجودنداشته باشد.
اخلاق ناپسند و آلودگيهاى روحى، روح و روان انسان را در بند مى‏كشد ونمى‏گذارد روح انسان به پرواز درآيد. ولى مردان خدا كه سوخته‏اند و خود راساخته‏اند، اين زنجيرهاى گران را از روح و روان خود دور نموده‏اند. به همين‏خاطر هيچ گاه دعا و توسّل آنان بر اساس تظاهر، خودنمايى و ساير گناهانى كه‏همچون زنجيرى گران، تأثير نَفَس انسان را مى‏ربايد، نيست. به اين جهت آنان‏در توسّلاتى كه دارند، موفّق هستند.
اگر شما نيز دوست داريد با توسّل به اهل بيت‏عليهم السلام از قدرتهاى نامرئى و نيروهاى غيبى‏خداوند بهره‏مند شويد و توسّلات شما پرثمر باشد، حتماً به اين نكته بسيار مهمّ »تطهيرباطن« توجّه داشته باشيد. با پاك ساختن باطن خويش از آلودگيها، موانع را از سر راه خويش‏برداريد. آن گاه به حبل‏اللَّه المتين چنگ زنيد و در صراط مستقيم معنوى گامهاى پرنتيجه‏برداريد. بنابر اين از اين نكته حياتى وحسّاس غفلت نورزيد و عمر گرانبهاى خود را باآغشته بودن باطن به پايان نرسانيد! اگر باطن خود را پاك كنيد، كليد موفقيت در دست‏شماست و مى‏توانيد در دعاها وتوسّلات از آن استفاده كنيد.
2- توجّه و تمركز فكر در توسّل
تمركز فكر، توجّه و دقّت كامل در انجام هر گونه عبادت، بر تأثير آن‏مى‏افزايد و آن را پرثمر مى‏نمايد. جريانى كه ذكر مى‏كنيم دليل بر اهميّت توجّه‏در دعا و توسّلات است:
شخصى از بزرگان با يكى از اولياء خدا در ارتباط بود و گاه گاه مطالب نهان‏را از گذشته و آينده از او جويا مى‏شد و صدق و راستى و درستى او براى ايشان‏ثابت و حتمى بود.
از او پرسيدم: ايشان چگونه به اين مقام رسيده است و اسرار
ى را كه بيان‏كرديد، چگونه متوجّه مى‏شود؟
ايشان فرمود: اين شخص قبلاً از شاگردان خودم بود و گاهى اذكارى را ازمن مى‏گرفت و آنها را انجام مى‏داد. اگرچه او ساعات زيادى را به انجام اين‏اذكار نمى‏پرداخت، زيرا آنها اذكار و يا دعاهاى طولانى نبودند؛ ولى‏خصيصه‏اى در اين شخص وجود داشت كه به خاطر آن، اين همه پيشرفت نمود واينك او استاد من است. بطورى كه گاهى من مجهولاتم را از او سئوال مى‏كنم‏و او پاسخ صحيح آنها را برايم مى‏آورد. حتّى در موارد متعددى بدون آن كه من‏به او ابراز نمايم، پاسخ مطالبى را كه لازم داشتم، برايم بيان نموده است.
سپس ايشان فرمودند: خصوصيتى كه در ايشان وجود دارد، اين است كه هردعا يا ذكرى را كه به او مى‏گويم و او مى‏خواند با توجّه كامل انجام مى‏دهد. حالت‏توجّه و حالت حضور و دقّت او، او را به اين مقامات عاليه رسانده است.
اينك به اين كلام كوتاه؛ ولى باعظمت حضرت اميرالمؤمنين‏عليه السلام توجّه كنيدو اهميّت دقّت و توجه را دريابيد. آن بزرگوار مى‏فرمايند:
الدِّقَّةُ اِسْتِكانَةٌ.(18)
دقّت، فروتنى و تواضع است.
كسى كه در برابر خداوند و اهل‏بيت‏عليهم السلام فروتنى كند، خدا او را سربلندمى‏سازد و امورى كه به ظاهر غير ممكن است، به دست او جارى مى‏شود.
آرى دقّت و توجّه، غير ممكن را براى شما ممكن مى‏سازد و شما را به‏مقامات ارزنده‏اى كه شايد آن را محال بدانيد، مى‏رساند. همان گونه كه يك‏شخص عادى كه به جريان او اشاره كرديم بر اثر توجّه در حال دعا و توسّل، به‏مقام ارتباط با عالم غيب رسيده بود.
به همين جهت حضرت امام صادق عليه السلام مى‏فرمايند:
فَإِذا دَعَوْتَ فَأَقْبِلْ بِقَلْبِكَ ثُمَّ اسْتَيْقِنْ بِالْإِجابَةِ.(19)
هر گاه دعا نمودى با حالت توجّه و اقبالِ قلبى دعا كن، آن گاه يقين به اجابت‏داشته باش.
توجّه و اقبال قلب در دعا و توسّل، آن چنان مؤثّر و پرثمر است كه امام‏صادق‏عليه السلام مى‏فرمايند: پس از دارا بودن حالت توجّه، به اجابت آن يقين پيدا كن!
بنابر اين پس از تطهير باطن و پاكسازى درون، مسئله تمركز فكر و توجّه‏حواسّ در دعاها، مناجات و توسّلات نقش بسيار مهمّى را داراست.
همان گونه كه عبادتهاى بدون توجّه، اثرات مهمّى ندارد؛ توسّلاتى كه درآن توجّهى وجود ندارد نيز داراى اثر كلّى نيست و آن گونه كه باي
د آدمى را به‏مقصد و حاجتى كه دارد، نمى‏رساند.
توسّلى پرثمر و داراى اثرات كلّى است كه در آن توجّه وجود داشته باشد؛زيرا توسّل در صورتى كه با توجّه باشد و از درون دلى پاك بجوشد، رمزارتباط با خداوند و خاندان وحى است. بر اثر اين گونه توسّل، راه‏هاى بسته‏شده گشوده مى‏شوند و دربهاى قفل شده، باز مى‏شوند. و آن گاه كه ارتباط باخدا و اهل‏بيت‏عليهم السلام برقرار شد، هيچ گونه دعا و توسّلى بى‏پاسخ نمى‏ماند.
بنابر اين اگر مى‏خواهيد توسّل شما اثر فورى داشته باشد و داراى نتيجه‏عالى باشد، علاوه بر خودسازى سعى كنيد در هنگام توسّل، توجّه شما به اين‏سو و آن سو جلب نشود و با تمركز و توجّه كامل دست به دامان خاندان وحى‏شويد و آنان را وسيله برآوردن حاجات خود بدانيد.
پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم مى‏فرمايند:
نَحْنُ الْوَسيلَةُ إِلَى اللَّهِ.(20)
ما، وسيله به سوى خداوند هستيم.
آرى اعتقاد هر انسانِ آگاه و روشن دل، اين است كه خاندان وحى پشتيبان ووسيله او به سوى خداوند هستند. در يكى از زيارات امام حسين‏عليه السلام واردشده:
بِكُمْ يا آلَ مُحَمَّدٍ أَتَوَّسَلُ، اَلْاخِرُ مِنْكُمْ وَالْأَوَّلُ.(21)
اى آل محمّد، بوسيله شما من متوسّل مى‏شوم؛ به اوّلين شما تا آخرينتان.
نه گاه‏گاه، بلكه براى رسيدن به همه حاجتها و مشكلات بايد به اين‏بزرگواران متوسل شويم.
در زيارت جامعه كبيره كه حضرت امام هادى عليه السلام درياهايى از نور را بابيانى كوتاه آورده‏اند، مى‏خوانيم:
وَمَنْ قَصَدَهُ تَوَجَّهَ بِكُمْ.(22)
كسى كه خداوند را قصد نمايد، به سوى شما متوجّه مى‏شود.
با بيانات گذشته، روشن شد براى گرفتن حاجتها و برآورده شدن نيازهاعلاوه بر پاكى دل، توجّه و تمركز انديشه لازم است. بنابراين از راه‏هاى مهمّ‏تأثير توسّل، »تطهير باطن« و »توجّه فكر« است. با اين بيان بنگريد كه توسّل ازچه عظمت والائى برخوردار است، وكسى كه به توسّل دست مى‏زند، بايدداراى چه حالاتِ مهمّ روحى باشد؟
اگر افرادى مغرض همچون وهّابيان بى‏بها، ارزش و بهائى براى توسّل‏نمى‏بينند، پندار باطل آنان از كوتاهى فكر و عدم آگاهى خودشان سرچشمه‏مى‏گيرد و گرنه كسى كه مى‏داند توسّل يعنى چه و توسّل بر چه اساسى بنيان‏گذارى شده‏است، چگونه مى‏تواند به انكار بزرگترين و بهترين حالات
روحى انسان بپردازد، و ناآگاهانه‏گنجينه‏هاى عظيم روحى را بى‏بها جلوه دهد؟
انسان متفكّر چگونه مى‏تواند جذّاب‏ترين حالات روحى را به دليل آن كه خود آن رانيافته است، ردّ نمايد؟!


نقش يقين در توسّلات
زدودن شك و ايجاد حالت يقين، از مسائلى است كه بحث تطهير قلب،شامل آن مى‏شود؛ ولى به خاطر اهميّتى كه دارد، به توضيح آن مى‏پردازيم و راه‏ازدياد آن را بيان مى‏كنيم:
اعتقاد و يقين به لطف و عنايت أهل بيت‏عليهم السلام در توسّلات نقش بسيارعمده‏اى را داراست. اگر در توسّلات يقين به عنايت آن بزرگواران وجودداشته باشد، و قطع به عنايت و لطف آن بزرگواران داشته باشيم، نوعاً به‏مقصود مى‏رسيم و حاجت خود را مى‏گيريم.
اثر اعتقاد و يقين به لطف آن بزرگواران آن قدر زياد است كه در مواردزيادى افرادى كه به حاجت خود دست مى‏يابند، داراى تطهير قلب – كه قبلاًاهميّت آن را ذكر كرديم – نيستند. ولى قطع و يقين آنان كمبود آن را جبران‏مى‏كند و با آن كه داراى قلبى پاك از گناه نيستند، قطع و يقين آنان به عنايات‏اهل بيت‏عليهم السلام، باعث مى‏شود به زودى به نتيجه توسّلات خود دست يابند.
در سال 1348 شمسى كه چند ماه توفيق زيارت عتبات عاليات را داشتم،مكرّر در حرم حضرت اباالفضل‏عليه السلام شاهد شفاگرفتن بيماران و روا شدن‏حاجت گرفتاران بودم.
گاهى از اوقات افرادى كه مريض خود را به ضريح مقدّس آن حضرت‏دخيل مى‏بستند؛ در كمتر از يك ساعت، حاجت خود را مى‏
گرفتند. و زنان‏عرب طبق رسم خودشان پس از گرفتن حاجت خود به هلهله مى‏پرداختند وبه سوى ضريح مطهّر و زوّار نقل مى‏پاشيدند و شور و شعف فضاى حرم مطهّررا فرا مى‏گرفت. گاهى از اوقات براى آن كه بيشتر اظهار تشكر نمايند، همراهِ‏نقل، «فلس» كه پول رائج عراق است، مى‏ريختند.
اعتقاد و يقين آنان در آن حدّ بود كه گاهى همراه با مريض، نقل و فلس را نيزبا خود مى‏آوردند و در لحظه‏اى كه مريضشان شفا مى‏يافت، فورى به هلهله‏مى‏پرداختند و به پاشيدن نقل و فلس مشغول مى‏شدند و به شادى و اظهارتشكّر مى‏پرداختند و مى‏گفتند: «ابوفاضل نشكرك».
روزى جوان ديوانه‏اى را به حرم مطهّر آوردند و تا سه روز به ضريح،دخيل بسته و بستگانش اطراف او را گرفته بودند. اين باعث تعجّب بود كه‏چگونه در اين مدّت طولانى آنها نتوانسته‏اند حاجت خود را بگيرند!
شفا نيافتن يك مريض به مدت سه روز مايه تعجّب بود، چون خلاف‏معمول بود؛ زيرا طبق متعارف كسانى كه به آن حضرت متوسل مى‏شدند،اعتقاد عجيبى داشتند و احتياج به زمان طولانى و وقت زياد نداشتند. آنان بايقين كامل اظهار مى‏داشتند: «ابوفاضل باب الحوائج» و حضرت اباالفضل‏عليه السلام‏حاجت آنان را مى‏دادند؛ چون با يقين به لطف حضرت اباالفضل‏عليه السلام به آن‏بزرگوار متوسّل مى‏شدند.
مقصود از بيان اين مطالب اين است كه در بسيارى از توسّلات، جهاتى‏ديگرى وجود دارد كه جايگزين تطهير قلب مى‏شود. در مواردى لطف‏اهل‏بيت‏عليهم السلام و در مواردى ديگر، يقين و اعتقاد مردم، باعث عنايت آن‏بزرگواران مى‏گردد.
ادامه دارد…


www.sibtayn.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید