ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

سجده در قرآن کریم -۲

سجده در قرآن کریم -2

منبع: عرفان اسلامى جلد ششم، نوشته ی حضرت آیت الله حسین انصاریان

 

3- تکبر ابلیس از سجود در بیان قرآن‏

 

داستان تکبر ابلیس از سجده بر آدم- که امر حضرت حق به تمام ملائکه بود و در حقیقت انجام آن مأموریت، انجام خواسته امر بود و واقعیت آن سجده به فرموده حضرت صادق علیه السلام بر خدا بود «۳»- در ده سوره قرآن ذکر شده:

 

بقره، نساء، اعراف، حجر، اسراء، کهف، طه، فصلت، فرقان، ص.

 

 

 

سوره اسراء

 

مفصل این مسئله در سوره مبارکه اسراء در آیات کریمه ز
یر آمده:

 

[وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِکَهِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ قالَ أَ أَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِیناً* قالَ أَ رَأَیْتَکَ هذَا الَّذِی کَرَّمْتَ عَلَیَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلى‏ یَوْمِ الْقِیامَهِ لَأَحْتَنِکَنَّ ذُرِّیَّتَهُ إِلَّا قَلِیلًا* قالَ اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَکَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزاؤُکُمْ جَزاءً مَوْفُوراً* وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِکَ وَ أَجْلِبْ عَلَیْهِمْ بِخَیْلِکَ وَ رَجِلِکَ وَ شارِکْهُمْ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ وَ عِدْهُمْ وَ ما یَعِدُهُمُ الشَّیْطانُ إِلَّا غُرُوراً* إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ وَ کَفى‏ بِرَبِّکَ وَکِیلًا] «۲».

 

و [یاد کن‏] هنگامى را که به فرشتگان گفتیم: براى آدم سجده کنید. پس همه سجده کردند مگر ابلیس که گفت: آیا براى کسى که او را از گِل آفریدى، سجده کنم؟!* [سپس‏] گفت: مرا خبر ده این کسى که او را بر من برترى دادى [سببش چه بود؟] اگر تا قیامت مهلتم بخشى، بى‏تردید فرزندانش را جز اندکى لجام مى‏زنم [و به دنبال خود به عرصه هلاکت و نابودى مى‏کشم.]*

 

خدا فرمود: برو که از آنان هر کس تو را پیروى کند، قطعاً دوزخ کیفرتان خواهد بود، کیفرى سخت و کامل.* از آنان هر که را توانستى با آوازت [به سوى باطل‏] برانگیز و [براى راندنشان به سوى طغیان و گناه‏] با سواره‏ها و پیاده‏هایت بر آنان بانگ زن و با آنان [از راه سوق دادنشان به حرام‏] در اموال و [از طریق وسوسه کردنشان به زنا] در اولاد شریک شو و به آنان وعده [دروغ‏] بده [که از قیامت، حسابرسى، بهشت و دوزخ خبرى نیست‏] و شیطان آنان را جز از روى باطل و دروغ وعده نمى‏دهد.* [ولى آگاه باش که‏] یقیناً تو را بر بندگانم هیچ تسلّطى نیست و کافى است که پروردگارت نگهبان و کارساز [آنان‏] باشد.

 

نتیجه این آیات به شرح زیر است:

 

1- سر تافتن ابلیس از سجده بر آدم که امر حضرت حق بود.

 

2- عجب و خودبینى شیطان نسبت به آدم که حق او نبود.

 

3- اسائه ادب و جرأت و جسارت نسبت به حق درباره بنى آدم و مجادله با پروردگار.

;

۴- بیرون شدن او از پیشگاه رحمت به خاطر اعراض از سجود.

 

5- حتمیت به جهنم رفتن او و تمام پیروانش.

 

6- سرسختى او براى فریب انسان با تمام قوایش از طریق مال و اولاد و وعده‏هاى دروغ و فریبنده و غرورآور.

 

7- عدم توانایى او در حکومت بر بنى آدم و این که همه قدرت او فقط در وعده و نیرنگ و آرایش مال و اولاد است و این که خداوند بزرگ با قدرت نبوت، امامت، قرآن، عقل، فطرت، وجدان، توبه، انسان را مجهز فرموده و در قیامت نسبت به فریب خوردن از شیطان عذر موجهى در پیشگاه مقدس حضرت رب‏الارباب ندارند!!

 

 

 

سوره اعراف‏

 

و در سوره مبارکه اعراف مى‏خوانیم:

 

[وَ لَقَدْ خَلَقْناکُمْ ثُمَّ صَوَّرْناکُمْ ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِکَهِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ لَمْ یَکُنْ مِنَ السَّاجِدِینَ* قالَ ما مَنَعَکَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُکَ قالَ أَنَا خَیْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِی مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِینٍ* قالَ فَاهْبِطْ مِنْها فَما یَکُونُ لَکَ أَنْ تَتَکَبَّرَ فِیها فَاخْرُجْ إِنَّکَ مِنَ الصَّاغِرِینَ* قالَ أَنْظِرْنِی إِلى‏ یَوْمِ یُبْعَثُونَ* قالَ إِنَّکَ مِنَ الْمُنْظَرِینَ* قالَ فَبِما أَغْوَیْتَنِی لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَکَ الْمُسْتَقِیمَ* ثُمَّ لَآتِیَنَّهُمْ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَیْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَکْثَرَهُمْ شاکِرِینَ* قالَ اخْرُجْ مِنْها مَذْؤُماً مَدْحُوراً لَمَنْ تَبِعَکَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَ‏ جَهَنَّمَ مِنْکُمْ أَجْمَعِینَ‏] «۳».

 

و شما را آفریدیم، سپس شما را صورت‏گرى کردیم، آن گاه به فرشتگان گفتیم:

 

بر آدم سجده کنید؛ بى‏درنگ همه سجده کردند، جز ابلیس که از سجده‏کنندگان نبود.* خدا فرمود: هنگامى که تو را امر کردم، چه چیز تو را مانع شد که سجده نکردى؟ گفت: من از او بهترم، مرا از آتش پدید آورده‏اى و او را از گِل آفریدى.* خدا فرمود: از این جایگاه و منزلتت [که عرصه فروتنى و فرمانبردارى است‏] فرود آى؛ زیرا تو را نرسد که در این جایگاه بلند، بزرگ منشى کنى پس بیرون شو که قطعاً از خوارشدگانى.* گفت: مرا تا روزى که [مردگان‏] برانگیخته شوند، مهلت ده.* خدا فرمود: البته تو از مهلت یافتگانى.* گفت: به سبب این که مرا به بیراهه و گمراهى انداختى، یقیناً بر سر راه راست تو [که رهروانش را به سعادت ابدى مى‏رساند] در کمین آنان خواهم نشست.* سپس از پیش رو و پشت سر و از طرف راست و از جانب چپشان بر آنان مى‏تازم و [تا جایى آنان را دچار وسوسه و اغواگرى مى‏کنم که‏] بیشترشان را سپاس‏گزار نخواهى یافت.* خدا فرمود: از این جایگاه و منزلتت نکوهیده و مطرود بیرون شو که قطعاً هر که از آنان از تو پیروى کند، بى‏تردید جهنم را از همه شما لبریز خواهم کرد.

 

نتایجى که از این آیات به دست مى‏آید:

 

1- آفرینش انسان از نظر قواى ظاهرى و باطنى کامل است، بنابراین با این قدرت کامل محکوم ضد خدا نیست، مگر خودش بخواهد محکوم باشد.

 

2- به خاطر کمالش به ملائکه امر به سجده و خضوع شد، ملائکه همه فرمان‏ حق را اطاعت کردند، ولى ابلیس از حکم خدا به خاطر کبر و عجب خوددارى کرد.

 

3- عجب و کبر ابلیس علت محرومیت او از دربار رحمت حضرت رب الارباب شد.

 

4- به خاطر مزد عبادات گذشته‏اش تا قیامت از خدا مهلت گرفت، تا از طول این زمان جهت گمراهى فرزندان آدم استفاده کند.

 

5- مذهب فاسد و خطرناک جبر را پایه‏گذارى کرد، به این صورت که فرود آمدنش را از عزت و شخصیت به حضرت حق نسبت داد، در حالیکه خداوند بزرگ جز عزت موجودات چیزى نخواسته و از گمراهى و بدبختى آنان متنفر است.

 

6- تهدید کرد که تمام قواى بنى آدم، اعم از عقل، فطرت، وجدان، علم، شهوت، مشاعر، غرایز و احساسات آنان را به راه باطل مى‏کشم و این‏گونه آیات هشدارى از جانب حضرت دوست به انسان است که با کمال دقت و با تکیه بر قواعد الهى و ایمان به خدا و روز جزا، از خویشتن در برابر این دشمن خطرناک محافظت کند.

 

7- ابلیس در حالیکه در معرض مذمّت و شماتت و خوارى و سرافکندگى قرار گرفت از پیشگاه رحمت رانده شد.

 

8- به او وعده حتمى داده شد که خود و پیروانش به خاطر سرپیچى از فرمان خدا اهل جهنم خواهند بود.

 

 

 

سوره ص‏

 

و در سوره مبارکه ص این داستان شگفت‏انگیز را با عنوان‏هاى شدیدتر مى‏خوانیم:

 

 [إِذْ قالَ رَبُّکَ لِلْمَلائِکَهِ إِنِّی خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِینٍ* فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ* فَسَجَدَ الْمَلائِکَهُ کُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ* إِلَّا إِبْلِیسَ اسْتَکْبَرَ وَ کانَ مِنَ الْکافِرِینَ* قالَ یا إِبْل
ِیسُ ما مَنَعَکَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِیَدَیَّ أَسْتَکْبَرْتَ أَمْ کُنْتَ مِنَ الْعالِینَ* قالَ أَنَا خَیْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِی مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِینٍ* قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّکَ رَجِیمٌ* وَ إِنَّ عَلَیْکَ لَعْنَتِی إِلى‏ یَوْمِ الدِّینِ* قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِی إِلى‏ یَوْمِ یُبْعَثُونَ* قالَ فَإِنَّکَ مِنَ الْمُنْظَرِینَ* إِلى‏ یَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ* قالَ فَبِعِزَّتِکَ لَأُغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعِینَ* إِلَّا عِبادَکَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِینَ* قالَ فَالْحَقُّ وَ الْحَقَّ أَقُولُ* لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْکَ وَ مِمَّنْ تَبِعَکَ مِنْهُمْ أَجْمَعِینَ
‏] «
۴».

 

[یاد کن‏] هنگامى را که پروردگارت به فرشتگان گفت: همانا من بشرى از گل خواهم آفرید.* پس زمانى که اندامش را درست و نیکو نمودم و از روح خود در او دمیدم، براى او سجده کنید.* پس فرشتگان همه با هم سجده کردند؛* مگر ابلیس که تکبّر ورزید و از کافران شد.* [خدا] فرمود: اى ابلیس! تو را چه چیزى از سجده کردن بر آنچه که با دستان قدرت خود آفریدم، بازداشت؟</SPAN >

 

آیا تکبّر کردى یا از بلند مرتبه‏گانى؟* گفت: من از او بهترم، مرا از آتش آفریدى و او را از گل ساختى.* خدا] گفت: از آن [جایگاه‏] بیرون رو که بى‏تردید تو رانده شده‏اى؛* و حتماً لعنت من تا روز قیامت بر تو باد.* گفت:

 

پروردگارا! مرا تا روزى که مردم برانگیخته مى‏شوند، مهلت ده.* خدا] گفت: تو از مهلت یافتگانى،* تا زمانى معین و معلوم.* گفت: به عزتت سوگند همه آنان را گمراه مى‏کنم،* مگر بندگان خالص شده‏ات را* [خدا] گفت: سوگند به حق و فقط حق را مى‏گویم* که بى‏تردید دوزخ را از تو و آنان که از تو پیروى کنند، از همگى پر خواهم کرد.

 

آیات بالا ما را به این مسائل آگاه مى‏کند:&lt ;SPAN style=”LINE-HEIGHT: 200%; FONT-FAMILY: ‘Tahoma’,’sans-serif’; FONT-SIZE: 9pt; mso-fareast-font-family: ‘Times New Roman'” lang=AR-SA>

 

1- عظمت و شخصیت آدم به خاطر نفخه الهى در اوست، که از آن تعبیر به روح الهى شده و همان روح است که علت قرار گرفتن عقل و فطرت و قواى انسانى در انسان شد و آدمى به مقام علم الاسمایى و خلافه اللهى مشرف گشت.

 

2- این عظمت و شخصیت اقتضا کرد که ملائکه به امر حضرت رب العزه در برابر او سر تواضع و سجده فرود آرند.

 

3- این عظمت و کرامت، سبب حسد ابلیس به آدم و ظهور غرور و سر پیچى از فرمان حضرت حق شد.

 

4- عدم سجده او باعث رجم و طرد او از پیشگاه عزت ربوبى گردید.

 

5- عدم سجده او باعث گرفتار شدنش به لعنت و سخط حق گشت.

 

6- تکبرش باعث ادامه نافرمانیش شد تا جائیکه قسم خورد و تهدید کرد تا روز قیامت، دست از گمراه کردن انسان برندارد!

 

7- با تمام شدت به او خطاب شد که جهنم را از تو و پیروانت پر خواهم کرد.

 

 

 

عاقبت شوم ابلیس‏

 

در هر صورت سر باز زدن ابلیس از سجده باعث رجم و طرد او از پیشگاه حق و دچار شدنش به لعنت در دنیا و آخرت و به طور حتم ج
هنمى شدن او در قیامت گشت و صفت پلید کبر، به او اجازه توبه و بازگشت نداد و با علم به این مسئله که دورماندن از عنایت حق باعث عذاب آخرت و خزى دنیاست، به علو و کبرش‏ ادامه داد و با پى گرفتن گمراهى انسان دقیقه به دقیقه بر بار سنگین گناه و معصیت و طغیانش مى‏افزاید.

 

راستى چه درس‏ها و عبرت‏ها و پندها و موعظه‏ها که در این آیات براى تمام انسان‏ها جلوه‏گر است!

 

خدا کند ما را دیده بصیرت و گوش شنوا باشد، تا با دیدن این آیات در قرآن مجید با دیده عقل و قلب و شنیدن امثال و عبرت‏هاى قرآنى بخود آئیم و از صفات و اخلاق این دشمن آشتى‏ناپذیر، خود و اهل و عیال و اطرافیان خویش را پاک نگاه داریم.

 

خدا کند، فرامین حضرت حق را در قرآن با جان و دل قبول کرده و بر این دیو رجیم و موجود پلید و لعین تا لحظه خروج از دنیا کفر ورزیم و در راه ایمان و عشق به خدا سیر خود را ادامه دهیم و از غفلت و سهو و جهل و نادانى پرهیز کرده و دل، را به نور حق منور داشته و عقل و جان و نفس و دل، از دسترس شیطان دور نگاه داریم که اگر مراقب و محاسب و مواظب و بیدار نباشیم، تمام هستى ما به وسیله این دشمن غارتگر به غارت خواهد رفت.

 

تا کى اى مست خواب غفلت و جهل‏

 

گوش سوى مقلد نا اهل‏

تا به مقصد در این طریق تو را

 

کى رساند دلیل نابینا

لحظه‏اى درگذر از این پس و پیش‏

 

لمحه‏اى در نگر به عالم خویش‏

چند مانى تو این چنین خفته‏

 

همره از راه منزلى رفته‏

به طلب در جهان چه مى‏پویى‏

 

چو تو گم گشته‏اى چه مى‏جویى‏

دیده بگشاى اى که در خوابى‏

 

خویشتن را طلب مگر یابى

 

 

 </o:p&g t;

 

 هشدار قرآن پیرامون شیطان‏

 

قرآن مجید شیطان و جنود او را دشمن آشتى‏ناپذیر انسان دانسته و او را منبع هر شرى معرفى نموده و وى را مانع وصول انسان به رشد و کمال و لقاى حضرت او مى‏داند و به طور مرتب آدمى را از خطرات و جنایات و خرابکارى‏هاى او برحذر داشته و هشدار مى‏دهد که هدف این موجود پست و پلید، این است که شما را از رفتن به بهشت منع کرده و به عذاب الهى بکشاند.

 

از همان زمانیکه آدم و حوا به فضل حضرت حق به بهشت مذکور در قرآن رفتند، خداوند عزیز به آنان هشدار داد که شیطان، دشم
ن حتمى شماست و تمام هدف وى بیرون راندن شما از بهشت است، به آیه‏اى از آیات کتاب الهى توجه کنید:

 

[فَقُلْنا یا آدَمُ إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَکَ وَ لِزَوْجِکَ فَلا یُخْرِجَنَّکُما مِنَ الْجَنَّهِ فَتَشْقى‏] «۵».

 

پس گفتیم: اى آدم! مسلماً این [ابلیس‏] دشمنى است براى تو و همسرت، پس شما را از بهشت بیرون نکند که در مشقت و رنج افتى.

 

به آدم گفتیم، اى آدم! به حقیقت بدان که این شیطان با تو و جفت تو دشمن است و هشیار باش که مبادا شما را از بهشت بیرون آرد که از آن پس به ناراحتى و بدبختى دچار مى‏شوید.

 

و در جاى دیگر به تمام فرزندان آدم هشدار مى‏دهد که همان بلایى که سر پدر و مادر شما آورد قصد حتمى دارد بر سر شما هم بیاورد، در این آیه دقت کنید:

 

[یا بَنِی آدَمَ لا یَفْتِنَنَّکُمُ الشَّیْطانُ کَما أَخْرَجَ أَبَوَیْکُمْ مِنَ الْجَنَّهِ یَنْزِعُ عَنْهُما لِباسَهُما لِیُرِیَهُما سَوْآتِهِما إِنَّهُ یَراکُمْ هُوَ وَ قَبِیلُهُ مِنْ حَیْثُ لا تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّیاطِینَ أَوْلِیاءَ لِلَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ‏] «۶».

 

اى فرزندان آدم! شیطان، شما را نفریبد چنان که پدر و مادرتان را [با فریبکاریش‏] از بهشت بیرون کرد، لباسشان را از اندامشان بر مى‏کشید تا شرمگاهشان را به آنان بنمایاند، او و دار و دسته‏اش شما را از آنجا که شما آنان را نمى‏بینید مى‏بینند، ما شیاطین را سرپرست و یاران کسانى قرار دادیم که ایمان نمى‏آورند.

 

لغت شیطان اسم جنس است و ابلیس و جنود و هر مانعى در راه خدا، از مصادیق آن است.

 

شما هر موجود ذى شر و هر جن و انسى که با وسوسه یا با خناسى خود، یا با آرایش ظاهر دنیا بخواهد شما را از حضرت حق جدا کند شیطان و دشمن حقیقى خود بدانید.

 

 

 

وسایل شیطان براى فریب انسان‏

 

شیطان برا
ى فریب انسان داراى اعوان و انصارى است که اعوان و انصارش اعم از جماد و حیوان و انسان است.

 

او از هر طریقى که بتواند به فریب انسان اقدام کرده و آدمى را به ظواهر زندگى مغرور نموده و از راه خداى بزرگ باز مى‏دارد.

 

پیامبر عزیز اسلام صلى الله علیه و آله مى‏فرماید:

 

شیطان پس از هبوط از مقام عزت و نورانیت براى فریب انسان متوسل به‏ وسائلى شد از جمله:

 

1- حمام‏هاى عمومى‏ «کنایه از این که گاهى افراد آنجا را براى معصیت انتخاب مى‏کنند».

 

2- محل کسب و کار «جهت پر کردن جیب مردم از حرام».

 

3- طعامى که بر آن نام خدا برده نشده.

 

4- کلیه مسکرات.

 

5- موسیقى.

 

6- اشعار بیهوده و باطل از قبیل تصنیف‏هاى مجالس لهو.

 

7- کتب ضلال.

 

8- دروغ‏گویى.

 

9- سحر و شعبده و جادو و ساحران.

 

10- خطرناک‏ترین دام او زنان طناز و عشوه‏گرند که هر قدرتمندى را که در برابر شهوت ضعیف است به زانو درآورد «۷».</SPA N>

 

قرآن مجید درباره اقوامى که هلاک شدند مى‏فرماید:

 

[وَ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ أَعْمالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِیلِ وَ کانُوا مُسْتَبْصِرِینَ‏] «۸».

 

و شیطان عمل‏هاى [زشت‏] آنان را برایشان آراست، در نتیجه آنان را از راه [خدا] باز داشت در
حالى که [براى تشخیص حق از باطل‏] بصیرت داشتند.

 

بیایید به هشدارهاى حضرت حق که محب و عاشق و دوستدار واقعى ماست‏ توجه کنیم، بیایید سخن خداى خود را باور کنیم، بیایید به دلسوزى‏هاى حضرت او ارج نهیم، فریب دشمنان خدا را نخورده و از صراط مستقیم حضرت اللّه منحرف نشویم، مدت عمر کوتاه و مرگ هم چون سایه به دنبال ماست، سعى کنیم در تمام لحظات بیدار باشیم، تا بیدار بمیریم، اگر در غفلت بسر بریم، ممکن است به طور ناگهانى و بى‏خبر مرگ ما فرا رسد و دست ما از همه برنامه‏هاى حق کوتاه باشد!

 

وقت کوچ است الرحیل اى دل از این جاى خراب‏

 

تا زحضرت سوى جانت ارجعى آید خطاب‏

بال و پر ده مرغ جان را تا میان این قفس‏

 

بر دلت پیدا شود در یک نفس صد فتح باب‏

عقل را و نقل را هم چون ترازو راست دار

 & lt;/SPAN>

جهد کن تا در میان نه سیخ سوزد نه کباب‏

چون زعقل و نقل ذوق عشق حاصل شد تو را

 

از دل پر عشق خود آتش زن اندر نان و آب‏

گر چه عالم مى‏نماید دیگران را آب خضر

 

تو چنان گردى که گردد پیش تو هم چون سراب‏

گر چنان گردى جدا از خود که باید شد جدا

 

ذره‏اى گردد به پیش نور جانت آفتاب‏

گر صواب کار خواهى اندرین وادى صعب‏

 

از خطاى نفس خود تا چند بینى اضطراب‏

آخر اى شهوت‏پرست بى‏خبر گر عاقلى‏

یک دمى لذت کجا ارزد به صد ساله عذاب‏ «۹»

 

 

 

 

 ۴– تکبر ا
نسان‏هاى بى‏معرفت از سجده‏

 

قرآن مجید، انسان‏هایى که از طاعت و عبادت و انقیاد و تسلیم و سجود در برابر حضرت حق روى‏گردانند دنباله‏رو شیطان و مطیع ابلیس دانسته و براى آنان عاقبتى جز خزى دنیا و عذاب آخرت نمى‏داند.

 

قرآن مجید انسان را موجودى برتر مى‏داند و برترى او را از برکت فطرت و عقل مى‏داند.

 

قرآن مجید انبیا را براى هدایت بشر مبعوث کرده و بهشت را جایگاه انسان مى‏داند.

 

قرآن مجید در برابر این همه وسایل هدایت، از انسان سخت انتقاد مى‏کند که چرا متوسل به وسایل هدایت نمى‏شود و در برابر حق واضح و روشن چرا تسلیم نشده و اطاعت نمى‏کند و سجده بر خداوند و عبادت او را بر خود روا نمى‏دارد؟!

 

قرآن مجید درباره متکبران از سجود مى‏فرماید:

 

[فَما لَهُمْ لا یُؤْمِنُونَ* وَ إِذا قُرِئَ عَلَیْهِمُ الْقُرْآنُ لا یَسْجُدُونَ* بَلِ الَّذِینَ کَفَرُوا یُکَذِّبُونَ* وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما یُوعُونَ* فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِیمٍ‏] «۱۰».

 

پس اینان را چه مى‏شود که ایمان نمى‏آورند؟!* و هرگاه قرآن را بر آنان خوانند، خاضع و تسلیم نمى‏شوند؟!* بلکه کافران همواره انکار هم مى‏کنند!

 

* و خدا به آنچه [از انکار، کفر، نفاق، حسد و…] در دل خود جمع مى‏کنند، داناتر است.* پس آنان را به عذابى دردناک بشارت ده.

 

آرى، اگر انسان در دنیا تا وقت مرگ به طاعت و عبادت و به رکوع و سجود بپردازد ملکه او گشته و با همان حال در قیامت محشور شود و اگر به کبر و نافرمانى مشغول باشد تا بمیرد و کبر و تکبر از حق، ملکه او گردد با همان حال وارد محشر شده و به عذاب الیم دچار مى‏شود!

 

 

 

5– نهى از سجود به غیر خدا

 

در زندگى انسان دو مسئله مهم مطرح است که پایه‏هاى سعادت یا شقاوت را تشکیل مى‏دهند:

 

1- بهره‏دهى‏

 

2- بهره‏برى‏

 

انسان بر اثر پیروى از فرامین حضرت رب العالمین که به وسیله پیامبران بزرگ و انبیاى الهى و امامان علیهم السلام اعلام شده و با صحیح بکار گرفتن عقل و فطرت و تمام نعمت‏هایى که به انسان عطا شده، مى‏تواند کمال منفعت را در این عالم کسب کرده و در آخرت از آن منفعت‏ها لذت ابدى ببرد، ولى در صورت تسلیم شدن به غیر خدا و ع
بادت شیطان و تواضع و خضوع و انقیاد در برابر غیر اللّه و در یک کلمه به فرموده قرآن مجید در صورت سجده به غیر خدا تبدیل به یک موجود بهره‏دهى خواهد شد که تمام منافع وجودى او را دیگران به نفع شکم و شهوت خود برده و در پایان کار جز دستى خالى و بدنى عریان و پرونده‏اى سیاه و بارى از گناهان هم چون کوه‏ها چیز دیگرى براى او نخواهد ماند.

 

عمله‏هاى فرعون و نمرود و شداد و نرون و هیتلر و آتیلاها، در هر لباسى و عمله‏هاى طاغوت‏هاى زمان در انواع لباس‏ها، وزارت، وکالت، مقامات نظامى، اقتصادى و… از همین قبیل هستند، اینان با روح انقیادى که از شیاطین بزرگ به صورت دولت‏هاى ظالم و طاغوتى جلوه‏گرند، تمام منافع وجودى خود، اعم از منافع فطرى، عقلى، عاطفى، انسانى، علم و قدرت را در اختیار دستگاه بهره‏کشى ستمگران گذاشته و آنان با قدرت ایشان در سطح کره زمین به هر جنایت و خیانتى مشغول و روز و شب با ظلم بى‏حد و ستم بى‏پایان خود، بلایى نیست که بر سر ملت‏هاى مظلوم و اموال و نوامیس آنان در نیاورند!

 

امروز نزدیک به پانصد سال است از عمر استثمار غرب مى‏گذرد و نزدیک به هزاران سال است از عمر استعمار بعضى قدر
ت‏هاى شرقى و دولت‏هاى ستمگر نسبت به ملت‏هایشان مى‏گذرد، در طول این مدت ستمگران و زورگویان خائن و جنایت‏پیشگان حرفه‏اى به وسیله قدرت همین سجده کنندگان بر خویش و منقادان و مطیعان و متملقان و چاپلوسان، بر سر این انسان‏هاى مظلوم چه بلاها آورده‏اند.

 

این که قرآن و آیین پاک الهى در هر زمان، پافشارى بر سجده به خدا و عدم سجده بر دیگران و بر غیر خدا اعم از جماد و نبات و حیوان و انسان دارد، به خاطر این است که انسان تبدیل به حیوان بارکشى براى اهل ستم نگردد و به وسیله قدرت او بر دیگران و بر مظلومان ظلم نرود.

 

اینان که وجودشان جز بهره دهى براى زورگویان چیزى ندارد، بفرموده قرآن در شب و روز برزخ دچار آتش غضب حق و در قیامت گرفتار عذاب شدیدند:

 

[النَّارُ یُعْرَضُونَ عَلَیْها غُدُوًّا وَ عَشِیًّا وَ یَوْمَ تَقُومُ السَّاعَهُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ‏ أَشَدَّ الْعَذابِ* وَ إِذْ یَتَحاجُّونَ فِی النَّارِ فَیَقُولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِینَ اسْتَکْبَرُوا إِنَّا کُنَّا لَکُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِیباً مِنَ النَّارِ* قالَ الَّذِینَ اسْتَکْبَرُوا إِنَّا کُلٌّ فِیها إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَکَمَ بَیْنَ الْعِبادِ] «۱۱».

 

[عذابشان‏] آتش است که صبح و شام بر آن عرضه مى‏شوند و روزى که قیامت برپا شود [ندا رسد:] فرعونیان را در سخت‏ترین عذاب در آورید.* و [یاد کن‏] هنگامى را که در آتش با یکدیگر نزاع و کشمکش مى‏کنند، پس ضعیفان به مستکبران مى‏گویند: ما [در دنیا] پیرو شما بودیم، آیا مى‏توانید بخشى از این آتش را از ما دفع کنید؟* مستکبران مى‏گویند: هم اکنون همه ما در آتش هستیم، بى‏تردید خدا [به عدالت و انصاف‏] میان بندگان داورى کرده است.

 

خداوند مهربان به مصلحت بندگان و براى نجات ایشان از عذاب فردا و براى رهایى از بردگى نسبت به غیر که جز بهره‏دهى به نفع ظلم سودى ندارد، در قرآن مجید انسان را از پرستش غیر خود و سجده بر هر شیئى و هر کسى نهى اکید فرموده که سجده بر غیر جز نکبت و خزى در دنیا و عذاب شدید در آخرت سودى ندارد!

 

[وَ مِنْ آیاتِهِ اللَّیْلُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لا لِلْقَمَرِ وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِی خَلَقَهُنَّ إِنْ کُنْتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ‏] «۱۲».

 

از نشانه‏هاى [ربوبیت و قدرت‏] او شب و روز و خورشید و ماه است؛ نه براى خورشید سجده کنید و نه براى ماه، براى خدایى که آنان را آفرید، سجده کنید، اگر مى‏خواهید فقط او را بپرستید.

 

و در جاى دیگر درباره عبادت غلط و بى‏ثمر آنان‏که تواضع به غیر و اطاعت از بیگانه است، مى‏گوید:

 

[وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا یَنْفَعُهُمْ وَ لا یَضُرُّهُمْ وَ کانَ الْکافِرُ عَلى‏ رَبِّهِ ظَهِیراً] «۱۳».

 

و به جاى خدا چیزهایى مى‏پرستند که نه سودشان مى‏دهد ونه زیانشان مى‏رساند و کافر همواره بر ضد پروردگارش پشتیبان و یار [شیطان‏] است.

 

و نیز مى‏فرماید:

 

[وَ إِذا قِیلَ لَهُمُ اسْجُدُوا لِلرَّحْمنِ قالُوا وَ مَا الرَّحْمنُ أَ نَسْجُدُ لِما تَأْمُرُنا وَ زادَهُمْ نُفُوراً] «۱۴».

 

و هنگامى که به آنان گویند: براى رحمان سجده کنید، مى‏گویند: رحمان چیست؟! آیا براى چیزى که تو فرمان مى‏دهى، سجده کنیم؟ و [دعوت تو] بر رمیدگى و نفرتشان مى‏افزاید.

 

 

 

پی نوشت ها:

 

 (۱)- سفینه البحار: ۴/ ۶۸، باب السین بعده الجیم.

 

(2)- اسراء (۱۷): ۶۱- ۶۵.

 

(3)- اعراف (۷): ۱۱- ۱۸.

 

(4)- ص (۳۸): ۷۱- ۸۵.

 

(5)- طه (۲۰): ۱۱۷.

 

(6)- اعراف (۷): ۲۷.

 

(7)- بحار الأنوار: ۶۰/ ۲۸۱، باب ۳، حدیث ۱۷۲، با کمى اختلاف.</SPAN&g t;

 

(8)- عنکبوت (۲۹): ۳۸.

 

(9)- عطار نیشابورى (قصاید).

 

(10)- انشقاق (۸۴): ۲۰- ۲۴.

 

(11)- غافر (۴۰): ۴۶- ۴۸.

 

(12)- فصلت (۴۱): ۳۷ (در ضمن آیه شریفه حاوى سجده واجبه است).

 

(13)- فرقان (۲۵): ۵۵.

 

 (۱۴)- فرقان (۲۵): ۶۰.

 

 پایگاه عرفان

 

www.erfan.ir

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

 

سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲ سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲. سجده در قرآن کریم -۲
به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید