تسمیه قرآنی بقیه الله

لقب شريف بقية الله در قرآن كريم آمده[1] و وجوه متعددي براي اين تسميه قرآني ذكر گرديده است. در فرهنگ قرآن كريم، هيچ چيزي جز وجه خدا ماندني نيست و تنها چيزي مانا است كه پيوند تنگاتنگ و ناگسستني با خداي سبحان داشته باشد: ﴿كُلُّ شي‏ءٍ هالِك اِلاّوجهَه﴾.[2]

ضمير در ﴿وَجهه﴾ در صورت بازگشت به قريب معنوي نه لفظي، به خداي سبحان باز مي‏گردد كه از همه چيز به همه چيز نزديك‏تر است و آن‏گاه معنا چنين مي‏شود: جز وجه خدا همه چيز نابود يا نابود شدني است. امّا اگر ضمير به مرجع ظاهري و قريب لفظي برگردد، مي‏بايست آيه را چنين معنا كرد: هر چيزي نابود شدني است مگر وجه آن چيز: هر چيز داراي دو جهت يا وجه است: 1.وجه شخصي و خصوصي او كه غير از فقر، فقد، زوال و دگرگوني چيز ديگري نيست. 2.وجه الهي و پيوند ربوبي و ارتباط به مبدأ غني قوي كه از اين لحاظ آيت خدا شمرده شده و هيچ تغيير و تبديلي در آن راه ندارد.

وجه الهي هر شي‏ء به هرگونه كه درآيد، هماره نشان آن بي‏نشان است و فاني نمي‏شود، به هر روي «وجه الله» يعني آن چهره‏اي كه خداي سبحان به سوي شيئي ويژه يا فردي خاص ارائه كرد و اين چهره، ماندني بر پايه علم و عدل است؛ يعني هر كس كه از سويي موحّد و وظيفه‏شناس است و از سوي ديگر به وظيفه شناخته شده خويش عمل مي‏كند، عالم عادلي است كه از «وجه الله» سهمي دارد و به همان اندازه از بقاء بهره‏مند و به تعبير قرآن از زمره ﴿اولوا بَقِيَّة﴾[3] يعني صاحبان بقاست.

بر همين اساس، چون امام عصر(عج) ذخيره خداوند براي اصلاح تمام جوامع بشر است، او را بقية الله مي‏نامند. همه معصومان از نبي مكرم اسلام تا خاتم اوصيا امام زمان(عج) بقية الله هستند و در عالم حقيقت همواره باقي و براي تربيت انسان‏ها پايدارند، از همين رو مصداق بارز و كامل عالمان الهي هم آنان‏اند كه به تعبير اميرمؤمنان(عليه‌السلام) تا نظام هستي برقرار است، آنان نيز ماندگارند: العلماء باقون ما بقي الدهر[4]، يموت من مات منّا و ليس بميّت و يبلي من بلي منّا و ليس ببال.[5] بنابراين آنان پس از مرگ ظاهري نيز زنده‏اند؛ امّا در برابر، كساني هستند كه پيش از مرگ هم مرده‏اند و صاحب همان كلام نوراني، درباره اين گروه نيز مي‏فرمايد: و ذلك ميّت الأحياء.[6]

پاورقي ها:

[1] ـ ﴿بَقِيَّتُ اللهِ خَير لَكُم اِن كُنتُم مُؤمِنين﴾ (سوره هود، آيه 86).

[2] ـ سوره قصص، آيه 88.

[3] ـ سوره هود، آيه 116.

[4] ـ نهج البلاغه، حكمت 147.

[5] ـ همان، خطبه 87.

[6] ـ نهج البلاغه، خطبه 87.

منبع: بنياد بين المللي علوم وحياني اسراء

http://www.shamsevelayat.com